Con người có thể cảm thấy phiền không? Có. Nhưng vấn đề không phải ở chỗ “phiền”, mà ở chỗ chúng ta có bị phiền não quấn lấy hay không. Hãy suy nghĩ kỹ, phiền não thực ra là một trạng thái, không phải là một thứ gì đó. Nó giống như mây trên trời, sẽ đến rồi đi. Không có loại phiền não nào có thể mãi đứng yên không thay đổi. Chúng ta cảm thấy khổ sở không phải vì phiền não bản thân, mà là vì khi chúng ta phiền não, vô thức nghĩ: “Tại sao tôi lại như vậy?” “Tại sao chuyện này lại rơi vào tôi?” Một khi cái “tôi” này nhảy ra, phiền não không còn chỉ là phiền não nữa, nó biến thành “tôi đang phiền”. Nhiều người thường nói “vô thường”, không phải để bạn hiểu rõ sinh tử, mà để bạn nhìn rõ một sự thật: phiền não là vô thường, hạnh phúc cũng vô thường. Vì vậy, khi phiền não, không cần thêm một lớp đau khổ; khi vui vẻ, cũng đừng vội vàng nắm giữ. Vậy dục vọng có thể tiêu diệt không? Thực ra không cần “tiêu diệt”. Dục vọng khiến người ta đau khổ không phải vì nó tồn tại, mà là vì nó luôn gắn bó với “tôi”. Tôi muốn có được, tôi không thể mất đi, tôi phải chứng minh tôi là ai. Điều thực sự có tác dụng không phải là đàn áp dục vọng, mà là để “tôi” từ từ lùi lại. Russell đã nói một phát hiện rất quan trọng: Khi một người đặt toàn bộ chú ý vào chính mình, phiền não sẽ ngày càng lớn; khi bạn rời mắt khỏi, thế giới trở nên rộng lớn hơn, vị trí của “tôi” tự nhiên nhỏ lại. Đó cũng là lý do tại sao người xưa đánh giá tu hành không phải dựa vào khả năng của bạn, mà dựa vào mức độ “tôi” nặng nề như thế nào. “Tôi” vẫn còn đó, nhưng đã không còn quan trọng nữa, gọi là hiền nhân; “tôi” gần như không còn kiểm soát bạn nữa, gọi là thánh nhân. Vì vậy, người trưởng thành thực sự không phải là trốn khỏi thế giới, mà là trong thế giới, tâm không bị thế giới kéo đi. Họ có thể hiểu quy tắc, hiểu tình người, nhưng không bị tính toán và thế tục kiểm soát; họ nhìn thấu phức tạp, nhưng vẫn giữ được sự đơn giản trong nội tâm. Đó chính là “nhập thế rồi xuất thế”, cũng là “thế tục mà trong sáng”. Hiện nay nhiều người nói mình theo Phật, thực ra lại giống như không quan tâm. Nhưng trong tu hành, “tuỳ duyên” không phải là từ bỏ, mà là không chấp nhất. Cái đến sẽ đến, cái đi sẽ đi; tôi cố gắng hết sức, nhưng không buộc mình vào kết quả. Hôm nay vào chùa, thấy núi, đá, đường, bạn sẽ từ từ hiểu một câu: Linh Sơn không phải là một nơi nào đó, nó chính là khoảnh khắc bạn cảm thấy an tâm tại thời điểm này. Đối với chúng ta, những người sống trong cuộc sống hàng ngày, có thể có một khoảng thời gian như vậy, tạm thời lùi bước khỏi trung tâm “tôi”, đã là một tu hành rất quý giá.