Các công ty khai thác cobalt toàn cầu định hình chuỗi cung ứng pin trong năm 2024-2026

Vai trò chiến lược của khai thác coban đã tăng mạnh khi thế giới chuyển hướng sang xe điện và lưu trữ năng lượng tái tạo. Nhờ nhu cầu mạnh mẽ từ ngành pin lithium-ion, các công ty khai thác coban toàn cầu hiện đang hoạt động ở công suất chưa từng có. Theo dữ liệu của US Geological Survey, sản lượng coban toàn cầu đạt 230.000 tấn trong năm 2023, đánh dấu đỉnh cao mới của ngành. Sự mở rộng này chủ yếu do các hoạt động khai thác coban lớn tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) và Indonesia, trong đó DRC chiếm tới 74% nguồn cung coban toàn cầu.

Thống trị thị trường và mở rộng sản xuất

Cộng hòa Dân chủ Congo đã khẳng định vị thế trung tâm khai thác coban toàn cầu, với sản lượng đạt 170.000 tấn trong năm 2023—gần ba phần tư nguồn cung toàn cầu. Sự thống trị này phản ánh không chỉ lợi thế địa chất mà còn năng lực vận hành của các công ty khai thác coban hàng đầu đã đầu tư mạnh vào khu vực này. Indonesia xếp thứ hai với khoảng 17.000 tấn mỗi năm. Đối với các nhà đầu tư muốn tiếp xúc với lĩnh vực quan trọng này, việc hiểu rõ các hoạt động khai thác coban chính cung cấp cái nhìn sâu sắc về chuỗi cung ứng và cơ hội đầu tư.

Năm hoạt động khai thác coban hàng đầu

S&P Global Market Intelligence xác định năm hoạt động khai thác chính thúc đẩy sản lượng coban toàn cầu. Các cơ sở này đại diện cho đỉnh cao về hiệu quả và công suất khai thác coban.

Tenke Fungurume: Trung tâm sản xuất chính

Tenke Fungurume hoạt động tại tỉnh Lualaba của DRC, đã sản xuất 28.500 tấn coban trong năm 2023. Hoạt động này do Tập đoàn CMOC của Trung Quốc kiểm soát (chiếm 80%) cùng với công ty khai thác nhà nước Gécamines của DRC (20%). Mối quan hệ hợp tác này trở nên nổi bật sau khi CMOC thanh toán 2 tỷ USD cho Gécamines vào tháng 7 năm 2023, giải quyết tranh chấp về tiền bản quyền. Ngoài sản lượng coban, Tenke Fungurume còn là nhà sản xuất đồng chính của DRC. Sản lượng đã tăng đáng kể—tăng gần 85% kể từ năm 2020. Đà tăng này giúp CMOC vượt qua Glencore trở thành công ty khai thác coban hàng đầu thế giới vào tháng 1 năm 2024, một bước ngoặt quan trọng trong ngành.

Kamoto: Trụ cột của Glencore

Cơ sở đồng-coban Kamoto, nằm tại tỉnh Katanga, đã sản xuất 27.600 tấn coban trong năm 2023 theo mô hình liên doanh. Glencore kiểm soát 75% Kamoto Copper, còn Gécamines giữ 25%. Trong ba năm qua, sản lượng coban từ hoạt động này đã tăng hơn 15%. Ngoài mỏ lộ thiên chính, tổ hợp khai thác coban này còn bao gồm các cơ sở mở KOV và Mashamba East, cùng nhà máy lọc tại Kolwezi, tạo thành một hệ sinh thái sản xuất tích hợp.

Kisanfu: Thêm công suất đột phá

Kisanfu, cũng nằm tại tỉnh Lualaba, đạt sản lượng 27.000 tấn trong năm 2023, trở thành lực lượng thay đổi trong ngành khai thác coban năm 2024. Dự án này đi vào hoạt động trong quý 2 năm 2023, với 95% sở hữu chia đều giữa CMOC (75%) và CATL, tập đoàn pin Trung Quốc (25%), trong khi chính phủ DRC giữ 5%. Việc CMOC mua lại mỏ Kisanfu từ Freeport McMoRan vào năm 2020 đã giúp công ty tận dụng nhu cầu tăng cao về kim loại pin. Các nhà phân tích cho rằng sự ra đời của Kisanfu là một trong những nguyên nhân chính thúc đẩy dư cung coban chưa từng có trong năm 2023.

Metalkol RTR: Khai thác bền vững

Metalkol RTR, hoạt động tại tỉnh Haut-Katanga dưới sự quản lý của Eurasian Resources Group (ERG) Africa, đã sản xuất 14.700 tấn trong năm 2023—tăng 40% so với năm 2020. Cơ sở này tái chế các mảnh vụn coban-cuprum cũ, biến chất thải khai thác cũ thành sản phẩm có giá trị. Cam kết của ERG về Quy trình Đảm bảo Khoáng sản Có trách nhiệm giúp hoạt động này nổi bật trong ngành khai thác coban. Các sáng kiến giảm tác động môi trường địa phương và cải thiện điều kiện lao động của công ty đã thu hút thỏa thuận cung cấp quan trọng năm 2024 với Electra Battery Materials, dự kiến xây dựng nhà máy tinh chế sulfate coban cấp pin đầu tiên của Bắc Mỹ tại Ontario, Canada. Quan hệ hợp tác này thể hiện cách các công ty khai thác coban có trách nhiệm đang định hình chuỗi cung ứng toàn cầu.

Mutanda: Phục hồi và phân tích khả thi

Mỏ đồng-coban Mutanda tại tỉnh Lualaba, do công ty con của Glencore là Mutanda Mining vận hành, đã sản xuất 11.200 tấn trong năm 2023. Mỏ gồm ba mỏ lộ thiên với tuổi thọ ước tính 25 năm. Sau khi tạm ngưng hoạt động vào năm 2019 do giá coban giảm, Glencore bắt đầu mở lại từng phần từ tháng 10 năm 2021. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức: Reuters đưa tin tháng 11 năm 2023 rằng việc giảm chất lượng quặng oxit mặt ngoài có thể làm giảm sản lượng coban hàng năm tới 15% trừ khi Glencore cam kết khai thác sâu hơn quặng sulfide. Công ty hiện đang đánh giá các nghiên cứu khả thi để đưa ra quyết định chiến lược quan trọng này.

Ý nghĩa chiến lược đối với các công ty khai thác coban

Vị trí của Trung Quốc vừa là nhà tiêu thụ lớn nhất vừa là nhà chế biến tinh chế coban hàng đầu nhấn mạnh tính chiến lược của các hoạt động khai thác này. Gần 87% lượng coban tiêu thụ tại Trung Quốc phục vụ ngành pin lithium-ion, khiến sản lượng khai thác tại DRC trở thành yếu tố then chốt trong chuỗi cung ứng pin toàn cầu. Trong khi đó, sự vươn lên gần đây của Canada trong bảng xếp hạng chuỗi cung ứng pin lithium-ion toàn cầu của BloombergNEF cho thấy những thay đổi có thể định hình lại địa lý chế biến coban trong những năm tới.

Cảnh quan khai thác coban tiếp tục phát triển khi các công ty cân bằng giữa mở rộng sản xuất, trách nhiệm môi trường và khả năng chống chịu chuỗi cung ứng. Đối với các bên liên quan theo dõi quá trình chuyển đổi năng lượng, các công ty khai thác coban và hoạt động của họ vẫn là trung tâm để hiểu rõ về an ninh vật liệu pin trong năm 2026 và xa hơn.