Ai sẽ trở thành "Ngân hàng trung ương số"? Circle đã nộp đơn xin cấp phép bằng Arc

Tác giả: David, Deep潮 TechFlow

Biên dịch: @mangojay09, 屿见 Web3

Ngày 12 tháng 8, cùng ngày công bố báo cáo tài chính quý đầu tiên sau khi ra mắt, Circle đã tung ra một quả bom lớn: @arc, một chuỗi khối Layer 1 được thiết kế đặc biệt cho tài chính stablecoin.

Nếu chỉ nhìn vào tiêu đề tin tức, bạn có thể nghĩ đây lại là câu chuyện về một blockchain công cộng bình thường.

Nhưng khi đặt nó trong hành trình của Circle suốt bảy năm qua, bạn sẽ nhận ra:

Đây không chỉ là một blockchain công cộng, mà còn là tuyên ngôn về “ngân hàng trung ương số” của riêng mình.

Theo nghĩa truyền thống, ngân hàng trung ương có ba chức năng chính: phát hành tiền tệ, quản lý hệ thống thanh toán và chính sách tiền tệ.

Circle đang từng bước hoàn thiện bản sao số của chúng — đầu tiên dùng USDC để giành quyền phát hành tiền, sau đó xây dựng hệ thống thanh toán bằng Arc, bước tiếp theo có thể là xây dựng chính sách tiền tệ số.

Điều này không chỉ liên quan đến một công ty, mà còn là sự phân phối lại quyền lực về tiền tệ trong kỷ nguyên số.

Tiến trình tiến hóa của Ngân hàng trung ương Circle

Tháng 9 năm 2018, khi Circle hợp tác cùng Coinbase ra mắt USDC, thị trường stablecoin vẫn còn do Tether thống trị.

Circle chọn một con đường có vẻ “ngớ ngẩn” lúc đó: cực kỳ tuân thủ pháp luật.

Thứ nhất, họ chủ động đối mặt với các quy định khắt khe nhất, trở thành một trong số ít công ty đầu tiên nhận được giấy phép BitLicense của New York. Giấy phép này được coi là “giấy phép tiền mã hóa khó nhất thế giới”, quy trình xin cấp rất phức tạp khiến nhiều công ty nản lòng.

Thứ hai, họ không chọn chiến đấu đơn độc, mà hợp tác cùng Coinbase thành lập Liên minh Centre — vừa chia sẻ rủi ro pháp lý, vừa tiếp cận lượng lớn người dùng của Coinbase, giúp USDC ra đời đã đứng trên vai của người khổng lồ.

Thứ ba, họ làm minh bạch dự trữ cực kỳ triệt để: hàng tháng công khai báo cáo kiểm toán dự trữ do các công ty kiểm toán độc lập thực hiện, đảm bảo 100% dự trữ gồm tiền mặt và trái phiếu ngắn hạn của Mỹ, không dính dáng đến các giấy tờ có giá hoặc tài sản rủi ro cao. Phương pháp này, dù ban đầu không được lòng, lại rất hiệu quả: trong giai đoạn bùng nổ từ 2018 đến 2020, USDC bị chê là “quá tập trung”, tăng trưởng chậm.

Bước ngoặt đến vào năm 2020.

Mùa hè DeFi bùng nổ, nhu cầu stablecoin tăng vọt, đặc biệt là các tổ chức như quỹ phòng hộ, nhà tạo lập thị trường, công ty thanh toán bắt đầu tham gia, lợi thế tuân thủ của USDC cuối cùng đã thể hiện rõ.

Từ 1 tỷ USD lưu hành, tăng lên 42 tỷ USD, rồi hiện tại đạt 65 tỷ USD, đường tăng trưởng của USDC gần như dốc đứng.

Tháng 3 năm 2023, ngân hàng Silicon Valley Bank sụp đổ, Circle có 3,3 tỷ USD dự trữ tại ngân hàng này, USDC từng mất peg xuống còn 0,87 USD, gây hoảng loạn lan rộng.

Kết quả của “bài kiểm tra áp lực” này là chính phủ Mỹ, nhằm phòng ngừa rủi ro hệ thống, đã bảo đảm toàn bộ tiền gửi của khách hàng tại ngân hàng Silicon Valley Bank.

Dù không phải là cứu trợ riêng cho Circle, sự kiện này khiến Circle nhận ra: chỉ phát hành không là chưa đủ, cần kiểm soát nhiều hạ tầng hơn nữa để thực sự làm chủ vận mệnh của mình.

Và điều thực sự kích hoạt cảm giác kiểm soát này chính là việc Liên minh Centre tan rã. Sự kiện này đã phơi bày khó khăn của Circle như một “người lao động”.

Tháng 8 năm 2023, Circle và Coinbase tuyên bố giải thể Liên minh Centre, Circle hoàn toàn tiếp quản quyền kiểm soát USDC. Trên bề mặt, đây là bước để Circle độc lập hơn; nhưng cái giá phải trả là Coinbase nhận phần chia 50% doanh thu dự trữ USDC.

Điều này có nghĩa gì? Năm 2024, Coinbase thu về 910 triệu USD từ USDC, tăng trưởng 33%. Trong khi đó, Circle trong cùng năm đã chi hơn 1 tỷ USD cho chi phí phân phối, phần lớn chảy vào Coinbase.

Nói cách khác, USDC do Circle cố gắng xây dựng, nhưng một nửa lợi nhuận phải chia cho Coinbase. Giống như ngân hàng trung ương in tiền, nhưng phải nộp một nửa “thuế phát hành” cho ngân hàng thương mại.

Thêm nữa, sự trỗi dậy của Tron còn khiến Circle nhận ra mô hình lợi nhuận mới.

Năm 2024, Tron xử lý 5,46 nghìn tỷ USD giao dịch USDT, trung bình hơn 2 triệu lượt chuyển khoản mỗi ngày, chỉ bằng việc cung cấp hạ tầng chuyển khoản đã thu về khoản phí khổng lồ — đây là mô hình lợi nhuận cao hơn, ổn định hơn so với phát hành stablecoin.

Đặc biệt, trong bối cảnh Fed dự kiến giảm lãi suất, thu nhập từ lãi stablecoin truyền thống sẽ co lại, trong khi phí hạ tầng vẫn duy trì tăng trưởng tương đối ổn định.

Điều này cảnh báo Circle rằng: ai kiểm soát hạ tầng, người đó có thể liên tục thu thuế.

Vì vậy, Circle bắt đầu chuyển đổi sang xây dựng hạ tầng, đa dạng hóa các điểm phát triển:

• Circle Mint cho phép khách hàng doanh nghiệp trực tiếp đúc và rút USDC;

• CCTP (Giao thức truyền tải chuỗi chéo) cho phép USDC chuyển đổi nguyên bản giữa các blockchain khác nhau;

• Circle APIs cung cấp giải pháp tích hợp stablecoin toàn diện cho doanh nghiệp.

Đến năm 2024, doanh thu của Circle đạt 1,68 tỷ USD, và cấu trúc thu nhập bắt đầu thay đổi — ngoài lãi dự trữ truyền thống, ngày càng nhiều đến từ phí API, phí dịch vụ chuỗi chéo và phí dịch vụ doanh nghiệp.

Sự chuyển đổi này đã được thể hiện rõ trong báo cáo tài chính gần nhất của Circle:

Dữ liệu cho thấy, doanh thu từ dịch vụ và đăng ký của Circle trong quý II năm nay đạt 24 triệu USD, chiếm khoảng 3,6% tổng doanh thu (chủ yếu vẫn là lãi dự trữ USDC), nhưng tăng trưởng 252% so với cùng kỳ năm ngoái.

Từ mô hình chỉ thu lãi từ phát hành tiền, chuyển sang mô hình đa dạng “thu thuê”, doanh nghiệp có khả năng kiểm soát cao hơn.

Sự ra mắt của Arc chính là điểm nhấn của quá trình chuyển đổi này.

USDC như một “Gas” nguyên bản, không cần nắm ETH hay các token biến động khác; hệ thống yêu cầu giá trị cao cấp, hỗ trợ thanh toán on-chain 24/7; xác nhận giao dịch dưới 1 giây, cung cấp tùy chọn bảo mật số dư và giao dịch, đáp ứng yêu cầu pháp lý.

Các tính năng này như một tuyên ngôn về chủ quyền tiền tệ bằng công nghệ. Arc mở cho tất cả nhà phát triển, nhưng quy tắc do Circle đặt ra.

Từ Centre đến Arc, Circle đã thực hiện ba bước nhảy:

Từ ngân hàng tư nhân phát hành giấy bạc, đến độc quyền quyền phát hành tiền, rồi kiểm soát toàn bộ hệ thống tài chính — nhưng tốc độ của Circle còn nhanh hơn.

Và “giấc mơ ngân hàng trung ương số” này không phải là duy nhất.

Tầm nhìn lớn, con đường khác nhau

Trong cuộc chiến stablecoin năm 2025, các ông lớn đều có “giấc mơ ngân hàng trung ương”, chỉ là con đường mỗi người khác nhau.

Circle chọn con đường khó nhất nhưng có thể mang lại giá trị lớn nhất: USDC → Arc blockchain → Hệ sinh thái tài chính hoàn chỉnh.

Circle không hài lòng chỉ là nhà phát hành stablecoin, mà muốn kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị — từ phát hành tiền, hệ thống thanh toán, đến ứng dụng tài chính.

Thiết kế của Arc đầy “tư duy ngân hàng trung ương”:

Trước tiên là công cụ chính sách tiền tệ, USDC như một “Gas” nguyên bản, giúp Circle có khả năng điều chỉnh lãi suất như “lãi suất chuẩn”; thứ hai là độc quyền thanh toán bù trừ, với engine RFQ ngoại hối tích hợp, buộc các giao dịch ngoại hối on-chain phải qua cơ chế của họ; cuối cùng là quyền đặt ra quy tắc, Circle giữ quyền kiểm soát nâng cấp giao thức, quyết định các tính năng mới và hành vi được phép.

Điều khó nhất chính là chuyển đổi hệ sinh thái — làm thế nào thuyết phục người dùng và nhà phát triển rời khỏi Ethereum?

Câu trả lời của Circle là không chuyển đổi hoàn toàn, mà bổ sung. Arc không nhằm thay thế USDC trên Ethereum, mà cung cấp giải pháp cho các trường hợp không phù hợp với chuỗi công khai hiện tại. Ví dụ như thanh toán doanh nghiệp cần riêng tư, giao dịch ngoại hối cần thanh toán tức thì, hoặc các ứng dụng on-chain có chi phí dự đoán được.

Đây là một cược lớn. Nếu thành công, Circle sẽ trở thành “Cục dự trữ liên bang” của tài chính số; nếu thất bại, hàng tỷ đô la đầu tư có thể đổ sông đổ biển.

PayPal theo đuổi chiến lược thực dụng và linh hoạt.

Năm 2023, PYUSD ra mắt trên Ethereum, năm 2024 mở rộng sang Solana, năm 2025 ra mắt trên Stellar, gần đây còn tích hợp Arbitrum.

PayPal không xây dựng chuỗi riêng, mà để PYUSD linh hoạt mở rộng trên nhiều hệ sinh thái khác nhau, mỗi chuỗi là một kênh phân phối.

Trong giai đoạn đầu của stablecoin, kênh phân phối quan trọng hơn xây dựng hạ tầng. Khi đã có sẵn, tại sao phải tự làm?

Chiếm lĩnh tâm lý người dùng và các trường hợp sử dụng trước, rồi sau đó mới tính đến xây dựng hạ tầng, vì PayPal đã có mạng lưới 2 triệu doanh nghiệp.

Tether như một “ngân hàng trung ương bóng tối” trong thế giới tiền mã hóa.

Họ gần như không can thiệp vào việc sử dụng USDT, phát ra như tiền mặt, việc lưu thông là của thị trường. Đặc biệt ở các khu vực và trường hợp pháp lý mơ hồ, KYC khó khăn, USDT trở thành lựa chọn duy nhất.

Người sáng lập Circle, Paolo Ardoino, từng nói trong phỏng vấn rằng USDT chủ yếu phục vụ các thị trường mới nổi (như Mỹ Latinh, châu Phi, Đông Nam Á), giúp người dùng địa phương vượt qua hạ tầng tài chính kém hiệu quả, giống như một stablecoin quốc tế.

Với số lượng cặp giao dịch gấp 3–5 lần USDC trên hầu hết các sàn, Tether tạo ra hiệu ứng thanh khoản mạnh mẽ.

Điều thú vị nhất là thái độ của Tether đối với các chuỗi mới. Họ không chủ động xây dựng, mà hỗ trợ người khác xây dựng. Ví dụ như hỗ trợ Plasma và Stable, các chuỗi stablecoin chuyên dụng. Đây như một cược, bỏ ra chi phí nhỏ để duy trì sự hiện diện trong các hệ sinh thái, chờ xem ai có thể thành công.

Năm 2024, lợi nhuận của Tether vượt quá 10 tỷ USD, nhiều hơn các ngân hàng truyền thống; họ không dùng lợi nhuận này để phát triển chuỗi riêng, mà tiếp tục mua trái phiếu chính phủ và Bitcoin.

Tether cược rằng, miễn là dự trữ đủ lớn, không xảy ra rủi ro hệ thống, thì USDT vẫn giữ vị trí thống trị trong lưu thông stablecoin dựa trên cơ chế dự trữ.

Ba mô hình trên thể hiện ba cách nhìn khác nhau về tương lai của stablecoin.

PayPal tin rằng người dùng là vua. Có 2 triệu doanh nghiệp, hạ tầng kỹ thuật là thứ yếu. Đó là tư duy internet.

Tether tin rằng thanh khoản là vua. Miễn USDT vẫn là tiền tệ giao dịch chính, các yếu tố khác không quan trọng. Đó là tư duy của sàn giao dịch.

Còn Circle tin rằng hạ tầng là vua. Kiểm soát được hệ thống, kiểm soát được tương lai. Đó là tư duy của ngân hàng trung ương.

Lý do chọn lựa này có thể bắt nguồn từ lời khai của CEO Circle, Jeremy Allaire tại Quốc hội: “Đồng USD đang đứng trước ngã rẽ, cạnh tranh tiền tệ giờ chính là cạnh tranh công nghệ.”

Circle không chỉ nhìn thấy thị trường stablecoin, mà còn là quyền đặt ra tiêu chuẩn của đồng đô la số. Nếu Arc thành công, nó có thể trở thành “Cục dự trữ liên bang số” của tiền tệ số. Mục tiêu này đáng để mạo hiểm.

Năm 2026, thời điểm then chốt

Thời gian đang thu hẹp lại. Quy định ngày càng rõ ràng, cạnh tranh ngày càng gay gắt, khi Circle tuyên bố Arc sẽ ra mắt mainnet vào năm 2026, phản ứng đầu tiên của cộng đồng crypto là:

Quá chậm rồi.

Trong ngành luôn lấy “phiên bản nhanh” làm kim chỉ nam, mất gần một năm để từ testnet đến mainnet trông có vẻ đã bỏ lỡ cơ hội.

Nhưng nếu hiểu rõ tình hình của Circle, bạn sẽ thấy thời điểm này vẫn khá hợp lý.

Ngày 17 tháng 6, Thượng viện Mỹ thông qua đạo luật GENIUS. Đây là khung pháp lý quản lý stablecoin liên bang đầu tiên của Mỹ.

Đối với Circle, đây là “sự xác nhận danh chính ngôn thuận” đã lâu. Là nhà phát hành stablecoin tuân thủ pháp luật hàng đầu, Circle gần như đã đáp ứng tất cả các yêu cầu của GENIUS.

Năm 2026 chính là thời điểm các quy định này đi vào thực thi, thị trường thích nghi với luật mới. Circle không muốn là người đi đầu, nhưng cũng không muốn đến quá muộn.

Khách hàng doanh nghiệp coi sự chắc chắn là yếu tố hàng đầu, và Arc chính là sự đảm bảo đó — vị thế pháp lý rõ ràng, hiệu năng kỹ thuật ổn định, mô hình kinh doanh rõ ràng.

Nếu Arc thành công, thu hút đủ người dùng và thanh khoản, Circle sẽ khẳng định vị thế dẫn đầu trong hạ tầng stablecoin. Điều này có thể mở ra một kỷ nguyên mới — “ngân hàng trung ương tư nhân” vận hành bởi các công ty tư nhân trở thành hiện thực.

Ngược lại, nếu Arc chỉ trung bình hoặc bị các đối thủ vượt mặt, Circle có thể phải xem xét lại vị trí của mình. Có thể cuối cùng, nhà phát hành stablecoin chỉ còn là nhà phát hành, chứ không thể trở thành người kiểm soát hạ tầng.

Dù kết quả thế nào, nỗ lực của Circle đều thúc đẩy toàn ngành suy nghĩ về một vấn đề căn bản: Trong kỷ nguyên số, quyền kiểm soát tiền tệ nên nằm trong tay ai?

Câu trả lời có thể sẽ rõ ràng vào đầu năm 2026.