Điều gì có thể kích hoạt cuộc sụp đổ thị trường tiếp theo vào năm 2026? Đây là thủ phạm có khả năng nhất

Thành công đáng chú ý của thị trường chứng khoán trong ba năm liên tiếp đã khiến nhiều nhà đầu tư tự hỏi không phải là “khi nào” mà là " liệu" thị trường sụp đổ tiếp theo có thể xảy ra. Sau khi đạt mức định giá cao và vượt qua nhiều dự đoán tiêu cực, thị trường hiện đối mặt với những điểm yếu cụ thể có thể làm tan rã các khoản lợi nhuận đã tích lũy. Trong khi nhiều người quan sát cho rằng các cổ phiếu trí tuệ nhân tạo hoặc suy thoái kinh tế là những mối đe dọa chính, thì còn có một lực lượng ít rõ ràng hơn nhưng có thể nguy hiểm hơn đang âm thầm phát triển dưới bề mặt.

Bối cảnh thị trường hiện tại: Tăng cao nhưng vẫn kiên cường

Giá trị cổ phiếu đã tăng vượt xa mức trung bình lịch sử, và đợt tăng trưởng liên tiếp trong ba năm là điều hiếm gặp. Sức mạnh này tạo ra một nghịch lý: các nhà đầu tư ngày càng cảm thấy lo lắng mặc dù thị trường dường như không thể bị đánh bại. Tuy nhiên, sự tự mãn có thể rất nguy hiểm. Hiểu rõ các rủi ro thực sự đối với cổ phiếu vào năm 2026 là điều cần thiết để xây dựng danh mục đầu tư thận trọng và đưa ra các quyết định chiến thuật ngắn hạn phù hợp.

Điều quan trọng cần phân biệt là: cố gắng dự đoán chính xác thời điểm thị trường giảm điểm là rất khó tin cậy, và các nhà đầu tư cá nhân thường tốt hơn khi theo đuổi các chiến lược dài hạn kỷ luật. Tuy nhiên, nhận thức về các rủi ro mới nổi không đồng nghĩa với việc dự đoán chính xác thời điểm thị trường sụp đổ. Các nhà đầu tư có kiến thức nên nhận biết các yếu tố cản trở cụ thể có thể gây ra vấn đề trong những tháng tới.

Mối liên hệ giữa lạm phát và lợi suất: Tại sao điều này có thể thúc đẩy đợt sụp đổ tiếp theo của thị trường

Trong số các kịch bản có thể gây ra biến động lớn trên thị trường, một trong số đó đặc biệt đáng lo ngại: sự trỗi dậy của lạm phát kết hợp với việc lợi suất trái phiếu tăng lên.

Kể từ đỉnh lạm phát năm 2022—khi giá tiêu dùng đạt đỉnh khoảng 9%—Cục Dự trữ Liên bang đã đạt được tiến bộ đáng kể trong việc kiểm soát áp lực giá cả. Tuy nhiên, tiến trình này vẫn chưa hoàn tất. Chỉ số giá tiêu dùng tháng 11 cho thấy lạm phát duy trì ở mức khoảng 2,7%, vẫn cao hơn đáng kể so với mục tiêu 2% của Fed. Nhiều nhà kinh tế cho rằng con số thực tế còn cao hơn, do các gián đoạn từ việc đóng cửa chính phủ ảnh hưởng đến việc thu thập dữ liệu. Thêm vào đó, tác động toàn diện của các chính sách thuế quan đối với giá tiêu dùng vẫn còn chưa rõ ràng. Đối với người tiêu dùng Mỹ hàng ngày, lạm phát vẫn rất rõ ràng—dù là khi mua sắm thực phẩm, trả tiền thuê nhà hay tìm nơi ở.

Nếu lạm phát tăng trở lại, Cục Dự trữ Liên bang sẽ đối mặt với một tình thế tiến thoái lưỡng nan nghiêm trọng. Giá cả tăng sẽ mâu thuẫn với một ưu tiên cấp bách khác: hỗ trợ việc làm, vốn đã có dấu hiệu yếu đi. Sự kết hợp này có thể tạo ra tình trạng stagflation—kịch bản tồi tệ nhất khi cả lạm phát và thất nghiệp đều ở mức cao cùng lúc.

Tình thế khó xử của Fed rõ ràng trong kịch bản này:

• Hạ lãi suất sẽ hỗ trợ tạo việc làm nhưng có nguy cơ thúc đẩy lạm phát thêm nữa
• Tăng lãi suất sẽ chống lại áp lực giá cả nhưng có thể làm tăng thất nghiệp và làm chậm nền kinh tế

Tình trạng này chính xác là điều các ngân hàng trung ương lo sợ nhất, và thị trường thường phản ứng rất mạnh mẽ với sự không chắc chắn này.

Hiệu ứng nhân lợi suất trái phiếu

Lạm phát tăng cao gần như chắc chắn sẽ đẩy lợi suất trái phiếu lên cao hơn. Hiện tại, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm khoảng 4,12%, nhưng căng thẳng thị trường trở nên rõ ràng khi lợi suất tiến gần mức 4,5% đến 5%. Nguy cơ còn tăng lên khi lợi suất tăng đột biến trong khi Fed đồng thời cắt giảm lãi suất—một sự phân kỳ gây sốc khiến các nhà đầu tư lo lắng.

Lợi suất tăng tạo ra hai vấn đề liên tiếp cho định giá cổ phiếu:

Thứ nhất, chi phí vay mượn cao hơn. Khi lợi suất trái phiếu tăng, chi phí vốn cũng tăng đối với cả người tiêu dùng và doanh nghiệp. Điều này trực tiếp nâng cao ngưỡng lợi nhuận yêu cầu để đầu tư vào cổ phiếu—làm cho cổ phiếu trở nên kém hấp dẫn hơn so với trái phiếu, đặc biệt khi nhiều cổ phiếu đã giao dịch ở mức định giá cao.

Thứ hai, lo ngại về tài chính công của chính phủ. Lợi suất tăng làm các nhà nắm giữ trái phiếu lo lắng rằng chi phí dịch vụ nợ đang vượt quá khả năng kiểm soát của chính phủ. Với mức nợ hiện tại đã cao, những lo ngại về bền vững tài chính có thể kích hoạt bán tháo hoảng loạn trên các loại tài sản khác nhau.

Làm thế nào stagflation có thể tạo ra một tình huống tiến thoái lưỡng nan không thể vượt qua cho Fed

Kịch bản gây thiệt hại nhất kết hợp các yếu tố tồi tệ nhất: lạm phát duy trì ở mức cao trong khi thị trường lao động suy yếu. Lịch sử cho thấy rằng khi lạm phát đã ăn sâu vào tâm lý và hành vi tiêu dùng, nó trở thành một vòng lặp tự duy trì. Người ta kỳ vọng giá cả sẽ tăng cao hơn, doanh nghiệp chuyển chi phí sang khách hàng, người lao động đòi tăng lương—và chu kỳ này cứ thế tiếp diễn.

Quan trọng là, khi lạm phát bắt đầu giảm tốc thay vì biến mất hoàn toàn, thì giá cả vẫn đang tăng. Đối với hầu hết các hộ gia đình đã bị căng thẳng bởi các đợt tăng giá gần đây, trải nghiệm chủ quan về lạm phát vẫn còn rất nặng nề ngay cả khi tốc độ tăng giảm.

Những gì Phố Wall dự đoán

Các tổ chức tài chính hàng đầu đang tính đến các kịch bản lạm phát cao hơn cho năm 2026. Các nhà kinh tế tại JPMorgan Chase dự đoán lạm phát có thể vượt quá 3% vào giữa năm 2026 trước khi giảm xuống còn 2,4% vào cuối năm. Dự báo của Bank of America cũng tương tự: lạm phát có thể đạt đỉnh khoảng 3,1% rồi giảm xuống còn 2,8% vào tháng 12.

Những dự báo này giả định rằng lạm phát cuối cùng sẽ giảm bớt. Tuy nhiên, con đường đi đến đó lại rất quan trọng. Nếu lạm phát tăng đột biến và duy trì ở mức cao dai dẳng—thay vì chỉ là tạm thời—thì các điều kiện cho đợt sụp đổ tiếp theo của thị trường sẽ đã rõ ràng.

Chuẩn bị cho danh mục đầu tư của bạn: Sẵn sàng đối mặt với khả năng biến động năm 2026

Một lần nữa, việc dự đoán chính xác thời điểm hoặc quy mô của các đợt giảm giá là điều vô ích. Tuy nhiên, các nhà đầu tư có thể và nên hiểu các rủi ro cấu trúc đang tích tụ trong nền kinh tế. Mối liên hệ giữa lạm phát và lợi suất là một mối đe dọa thực sự khác biệt rõ ràng so với các mối lo về AI hoặc cảnh báo suy thoái thông thường.

Nếu lạm phát tăng mạnh và lợi suất trái phiếu theo đó tăng mà không có một lộ trình rõ ràng, đáng tin cậy để quay trở lại mục tiêu 2% của Fed, thì kết quả có thể làm mất ổn định thị trường chứng khoán đáng kể. Sự kết hợp của chi phí vốn cao hơn, định giá bị nén lại và sự không chắc chắn về chính sách có thể chính là chất xúc tác phá vỡ chuỗi thành công ba năm của thị trường.

Cách tốt nhất vẫn là duy trì đầu tư qua đa dạng hóa phù hợp thay vì cố gắng né tránh biến động bằng dự đoán thị trường. Tuy nhiên, việc nhận thức rõ các rủi ro này—và các điều kiện có thể dẫn đến đợt sụp đổ tiếp theo—là phần quan trọng trong việc đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt vào năm 2026.