Thị trường có sụp đổ vào năm 2026 không? Triết lý đầu tư của Buffett mang lại hướng dẫn quan trọng

Câu hỏi chi phối các cuộc trò chuyện của nhà đầu tư hướng tới cuối năm 2026 rất đơn giản nhưng sâu sắc: Thị trường chứng khoán có sụp đổ không? Dù không ai có thể dự đoán chính xác, sự hội tụ của nhiều dấu hiệu cảnh báo—from định giá cao đến bất ổn chính sách—cho thấy sự thận trọng có thể là điều cần thiết. Triết lý đầu tư hàng thập kỷ của Warren Buffett cung cấp một khung nhìn để hiểu môi trường hiện tại và cách điều hướng một cách có trách nhiệm.

Chỉ số S&P 500 đã tạo ra lợi nhuận ấn tượng hai chữ số liên tiếp trong ba năm liên tiếp, một mô hình lịch sử hiếm khi duy trì đà đến năm thứ tư. Chuỗi này, cùng với định giá cao và dấu hiệu của sự lạc quan quá mức của nhà đầu tư, tạo ra một môi trường mà theo truyền thống sẽ sinh ra lợi nhuận kém hơn trong tương lai. Triển vọng thị trường giảm điểm vào năm 2026 xứng đáng được xem xét nghiêm túc, đặc biệt khi chính sách kinh tế vẫn còn nhiều biến động.

Khung nhìn của Buffett: Trí tuệ từ khủng hoảng 2008 vẫn còn phù hợp ngày nay

Trong thời kỳ suy thoái lớn nhất vào tháng 10 năm 2008—khi chỉ số S&P 500 giảm 40% so với đỉnh—Warren Buffett đã nêu ra hai nguyên tắc vẫn còn nền tảng cho đầu tư kỷ luật. Đầu tiên, ông thừa nhận điều rõ ràng: ngay cả những nhà đầu tư thành công nhất thế giới cũng không thể dự đoán chính xác các biến động ngắn hạn của thị trường. Ông nổi tiếng với việc bác bỏ các dự báo như là “thuốc độc,” một thứ gây nhiễu khỏi những điều thực sự quan trọng.

Phần thứ hai của ông cũng mang tính sức mạnh không kém. Buffett dạy rằng thị trường dao động giữa sợ hãi và tham lam, và các nhà đầu tư tinh tường sẽ đi ngược lại đám đông. Khi tâm lý bi quan tràn lan vào cuối 2008, ông khuyên mua cổ phiếu Mỹ. Tình hình hiện tại đảo ngược lại động thái này. Các khảo sát từ Hiệp hội Nhà đầu tư Cá nhân Mỹ (AAII) cho thấy tâm lý lạc quan đã tăng đáng kể trong những tháng gần đây, đạt 42,5% trong những tuần đầu tháng 1—cao hơn nhiều so với trung bình 5 năm là 35,5%.

Điều này quan trọng vì chỉ số tâm lý của AAII hoạt động như một tín hiệu contrarian. Phân tích lịch sử cho thấy thị trường chứng khoán thường mang lại lợi nhuận vượt trội trong tương lai khi tâm lý nhà đầu tư thấp, và ngược lại, kết quả kém khi tâm lý lạc quan đạt mức cao. Theo thước đo này, điều kiện hiện tại cho thấy sự thận trọng hơn là hành động mạo hiểm.

Định giá cho thấy Tham lam có thể đã thay thế Nỗi sợ

Câu chuyện về định giá càng củng cố thái độ thận trọng này. Tính đến đầu năm 2026, chỉ số S&P 500 giao dịch quanh mức 22,2 lần lợi nhuận dự kiến trong tương lai, cao hơn nhiều so với trung bình 5 năm là 20 và trung bình 10 năm là 18,7. Phần thưởng này quan trọng vì tiền lệ lịch sử có thể chỉ dẫn. Trong bốn thập kỷ qua, chỉ số này mới duy trì P/E trên 22 trong hai giai đoạn kéo dài: bong bóng dot-com cuối những năm 1990 và cơn hoảng loạn COVID-19 năm 2020. Cả hai đều kết thúc bằng các đợt điều chỉnh lớn của thị trường.

Torsten Slok, nhà kinh tế trưởng tại Apollo Global Management, đã lưu ý rằng các hệ số P/E dự kiến quanh mức 22 đã từng tương ứng với lợi nhuận hàng năm dưới 3% trong các giai đoạn ba năm tiếp theo. Điều này gợi ý rằng ngay cả khi thị trường không sụp đổ mạnh mẽ, lợi nhuận dành cho nhà đầu tư trong tương lai có thể gây thất vọng so với những gì đã trải qua gần đây.

Rút lui của Berkshire Hathaway báo hiệu sự thận trọng của Buffett

Hành động của Buffett thể hiện rõ ràng như lời nói của ông. Berkshire Hathaway đã hoạt động như một nhà bán ròng cổ phiếu trong suốt năm 2023, 2024 và 2025—tức là công ty đã thanh lý nhiều cổ phiếu hơn là mua vào. Chu kỳ bán hàng kéo dài ba năm này trùng khớp chính xác với đà tăng đáng kể của định giá thị trường chứng khoán. Buffett chưa bao giờ là người thích chống lại đà tăng giá hoặc theo đuổi đà tăng đó. Việc ông sẵn sàng tăng lượng tiền mặt thay vì đầu tư vào các cổ phiếu định giá cao gửi đi một thông điệp rõ ràng về cách ông nhìn nhận các chi phí cơ hội hiện tại.

Vị trí này càng trở nên đặc biệt quan trọng khi Buffett chuyển giao vai trò lãnh đạo tại Berkshire Hathaway. Những tháng cuối cùng ông điều hành công ty đều được đánh dấu bằng sự kiềm chế tài chính liên tục, củng cố thông điệp rằng kiên nhẫn thường mang lại lợi ích tốt hơn là tham gia khi giá cả tăng cao.

Chính sách kinh tế là một biến số khó dự đoán

Thêm vào đó, các chính sách thuế của chính quyền Trump đã bắt đầu ảnh hưởng đến xu hướng tuyển dụng và dữ liệu kinh tế. Nhiều phân tích kinh tế cho thấy các mức thuế quan rộng rãi thường gây sức ép lên tăng trưởng GDP và mở rộng lợi nhuận doanh nghiệp. Nghiên cứu của Cục Dự trữ Liên bang cho thấy các chế độ thuế quan có xu hướng làm giảm nhu cầu tiêu dùng và hoạt động đầu tư. Sự kết hợp giữa định giá cao, niềm tin quá mức và các rủi ro chính sách tạo ra môi trường mà kết quả thị trường kém khả quan là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

Lập luận contrarian về sự thận trọng

Tổng hợp các yếu tố này—tâm lý lạc quan quá mức, định giá cao, các mô hình P/E lịch sử, và rủi ro chính sách kinh tế—cho thấy khả năng thị trường có thể sụp đổ vào năm 2026 hoặc ít nhất mang lại lợi nhuận yếu. Tuy nhiên, việc chấp nhận khả năng này không có nghĩa là hoảng loạn. Thay vào đó, cần có thái độ contrarian kiểu Buffett: khiêm tốn về những điều không thể dự đoán, kỷ luật về định giá, và kiên nhẫn trong việc phân bổ vốn.

Nhà đầu tư luôn chuẩn bị cho thảm họa hiếm khi thành công. Những người bỏ qua nguyên tắc định giá sẽ gặp khó khăn hơn. Con đường trung dung—duy trì kỳ vọng thực tế, tránh cả chủ quan lẫn tê liệt, và chỉ mua khi giá phản ánh giá trị thực sự—vẫn là cách tiếp cận hợp lý nhất. Dù thị trường có giảm mạnh, điều chỉnh từ từ hay tiếp tục tăng, khung nhìn này hướng dẫn nhà đầu tư đưa ra quyết định mà họ ít khi phải hối tiếc khi nhìn lại sau nhiều năm.