Cảnh quan trữ lượng Lithium toàn cầu: Nơi tập trung kim loại pin của thế giới

Trữ lượng lithium toàn cầu trên thế giới tính đến năm 2024 ước tính khoảng 30 triệu tấn theo khảo sát của US Geological Survey. Hiểu rõ cách phân bổ các trữ lượng này về mặt địa lý là điều cực kỳ quan trọng đối với các nhà đầu tư, các thành viên trong ngành và các nhà hoạch định chính sách nhằm nắm bắt các xu hướng tương lai của nguồn cung kim loại pin. Với dự báo nhu cầu pin lithium-ion sẽ tăng hơn 30% mỗi năm trong năm 2025, do sự mở rộng của xe điện và hệ thống lưu trữ năng lượng, sự tập trung trữ lượng lithium ở các khu vực nhất định sẽ ngày càng định hình các chuyển đổi năng lượng toàn cầu và quyền lực kinh tế.

Vị trí chiến lược của châu Á-Thái Bình Dương trong trữ lượng lithium thế giới

Mở rộng cơ sở dự trữ của Trung Quốc

Trung Quốc hiện nắm giữ khoảng 3 triệu tấn lithium, đứng thứ tư trên toàn cầu về trữ lượng. Tuy nhiên, các phát hiện gần đây đang thay đổi đáng kể bức tranh này. Đầu năm 2025, truyền thông Trung Quốc đưa tin về việc điều chỉnh tăng đáng kể đánh giá trữ lượng lithium của nước này. Các tuyên bố chính thức hiện nay cho biết nguồn dự trữ lithium của Trung Quốc chiếm 16,5% tổng toàn cầu — tăng mạnh so với mức 6% trước đó. Sự tăng trưởng này được cho là nhờ phát hiện một dải lithium dài 2.800 km ở khu vực phía tây, với trữ lượng đã được chứng minh vượt quá 6,5 triệu tấn quặng lithium và tài nguyên tiềm năng vượt quá 30 triệu tấn.

Dù trữ lượng còn hạn chế hơn nhiều, nhưng vị thế của Trung Quốc trong chế biến lithium và sản xuất pin là không thể cạnh tranh. Nước này đã sản xuất 41.000 tấn lithium trong năm 2024 và sở hữu phần lớn các cơ sở chế biến lithium và năng lực sản xuất pin lithium-ion trên thế giới. Nhu cầu công nghiệp lớn của Trung Quốc bắt nguồn từ sản xuất điện tử và xe điện. Hiện tại, Trung Quốc chủ yếu nhập khẩu nguyên liệu lithium từ Australia để phục vụ các cơ sở chế biến của mình.

Tháng 10 năm 2024, Bộ Ngoại giao Mỹ cáo buộc Trung Quốc sử dụng chiến lược định giá cạnh tranh để làm bão hòa thị trường và loại bỏ các đối thủ không phải Trung Quốc. Ông Jose W. Fernandez, Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ về tăng trưởng kinh tế, năng lượng và môi trường, phát biểu: “Họ tham gia vào chiến lược định giá cạnh tranh… (họ) hạ giá đến mức cạnh tranh biến mất.”

Australia: Trung tâm sản xuất với vị trí dự trữ phụ

Australia giữ khoảng 7 triệu tấn lithium, chủ yếu tập trung ở Tây Australia. Một điểm khác biệt quan trọng là lithium của Australia tồn tại dưới dạng quặng spodumene cứng, không phải dạng muối nước, đòi hỏi công nghệ khai thác khác so với các đối thủ.

Đáng chú ý, năm 2024, Australia trở thành nhà sản xuất lithium lớn nhất thế giới mặc dù trữ lượng đứng thứ hai toàn cầu. Mỏ Greenbushes, do Talison Lithium khai thác — liên doanh giữa nhà sản xuất Trung Quốc Tianqi Lithium, mỏ IGO của Australia và công ty toàn cầu Albemarle — đã hoạt động liên tục từ năm 1985 và là một trong những cơ sở khai thác lithium hiệu quả nhất thế giới.

Các nghiên cứu mới công bố trên “Earth System Science Data” (2023) do các nhà nghiên cứu Đại học Sydney phối hợp với Geoscience Australia thực hiện đã xác định tiềm năng lithium chưa khai thác ngoài các khu vực khai thác truyền thống của Tây Australia. Các vùng có nồng độ lithium cao đã được khảo sát tại Queensland, New South Wales và Victoria, mở ra cơ hội mở rộng trong tương lai khi nhu cầu toàn cầu tăng tốc.

Các biến động thị trường đã thay đổi chiến lược sản xuất của Australia. Giá lithium giảm đã buộc nhiều công ty lithium trong nước phải cắt giảm hoặc tạm dừng hoạt động và dự án phát triển, chờ đợi điều kiện thị trường tốt hơn.

Tam giác lithium: Sự thống trị của Nam Mỹ trong trữ lượng lithium toàn cầu

Chile: Nhà giữ trữ lượng lớn nhất thế giới

Chile sở hữu khoảng 9,3 triệu tấn lithium, là nơi tập trung lớn nhất toàn cầu. Khu vực Salar de Atacama chiếm khoảng 33% tổng trữ lượng lithium toàn cầu, chứa phần lớn lượng lithium “có thể khai thác kinh tế” của hành tinh. Năm 2024, Chile là nhà sản xuất lithium lớn thứ hai, khai thác 44.000 tấn mặc dù vị trí trữ lượng chiếm ưu thế.

Hai công ty lớn chi phối hoạt động khai thác lithium của Chile là SQM và Albemarle, đều hoạt động mạnh tại Salar de Atacama. Tháng 4 năm 2023, Tổng thống Chile Gabriel Boric tuyên bố quốc hữu hóa một phần ngành công nghiệp lithium nhằm củng cố nền kinh tế và bảo vệ tài nguyên môi trường. Công ty nhà nước Codelco đã đàm phán để mở rộng đáng kể cổ phần trong các tài sản của SQM và Albemarle tại Chile, và sẽ giữ quyền kiểm soát tất cả các hoạt động tại Salar de Atacama trong tương lai.

Các quy định pháp luật đã hạn chế khả năng mở rộng thị phần toàn cầu của Chile. Theo phân tích của Viện Baker, khung pháp lý nghiêm ngặt về các quyền khai thác mỏ đã hạn chế khả năng của quốc gia này trong việc chiếm lĩnh thị trường theo tỷ lệ phù hợp với tài nguyên khoáng sản của mình.

Các diễn biến đầu năm 2025 cho thấy khả năng thúc đẩy nhanh quá trình này. Chile đã nhận được bảy đề nghị đấu thầu cho các hợp đồng khai thác lithium tại sáu hồ muối, trong đó có liên minh gồm Eramet, mỏ Quiborax của Chile và Codelco, nổi bật như các ứng viên chính. Dự kiến công bố kết quả vào tháng 3 năm 2025, với giai đoạn đấu thầu thứ hai kéo dài nhằm tăng cường cạnh tranh và sự tham gia.

Argentina: Nhà sản xuất đang lên

Argentina xếp thứ ba về trữ lượng lithium toàn cầu với khoảng 4 triệu tấn. Là một phần của “Tam giác lithium” cùng Chile và Bolivia, Argentina chia sẻ khu vực chứa hơn 50% tổng trữ lượng lithium thế giới. Nước này cũng là nhà sản xuất lithium lớn thứ tư thế giới, đạt sản lượng 18.000 tấn trong năm 2024.

Chính phủ Argentina thể hiện cam kết mạnh mẽ trong việc mở rộng ngành lithium qua nhiều kênh. Tháng 5 năm 2022, chính quyền cam kết đầu tư tới 4,2 tỷ USD trong vòng ba năm để phát triển ngành lithium. Sau đó, tháng 4 năm 2024, chính phủ phê duyệt mở rộng hoạt động của Argosy Minerals tại mỏ Rincon, nhằm nâng sản lượng natri cacbonat hàng năm từ 2.000 lên 12.000 tấn.

Hiện Argentina có khoảng 50 dự án khai thác lithium đang trong giai đoạn phát triển. Theo dữ liệu của Fastmarkets, sản lượng lithium của quốc gia này vẫn duy trì cạnh tranh về chi phí ngay cả trong môi trường giá thấp, đảm bảo khả năng tồn tại lâu dài. Ông Ignacio Celorrio, Phó Chủ tịch điều hành pháp lý và quan hệ chính phủ của Lithium Argentina, nhấn mạnh: “Sản lượng lithium của Argentina vẫn duy trì cạnh tranh về chi phí ngay cả trong môi trường giá thấp.”

Cuối năm 2024, có thông tin về việc Rio Tinto cam kết đầu tư 2,5 tỷ USD để mở rộng khai thác lithium tại mỏ Rincon, nhằm nâng công suất từ 3.000 lên 60.000 tấn mỗi năm. Dự kiến toàn bộ công suất sẽ đi vào hoạt động vào năm 2028 sau giai đoạn tăng trưởng trong vòng ba năm.

Các nhà giữ trữ lượng mới nổi: Đa dạng hóa nguồn cung toàn cầu

Ngoài bốn quốc gia chiếm ưu thế, còn có một số quốc gia khác có trữ lượng lithium đáng kể góp phần đa dạng hóa nguồn cung toàn cầu:

• Hoa Kỳ — 1,8 triệu tấn
• Canada — 1,2 triệu tấn
• Zimbabwe — 480.000 tấn
• Brazil — 390.000 tấn
• Bồ Đào Nha — 60.000 tấn (lớn nhất châu Âu)

Bồ Đào Nha là quốc gia giữ trữ lượng lithium lớn nhất châu Âu và đã sản xuất 380 tấn trong năm 2024, duy trì mức sản xuất tương đương năm trước.

Tác động chiến lược: Phân bổ trữ lượng lithium định hình tương lai năng lượng

Sự phân bố trữ lượng lithium toàn cầu thể hiện một bức tranh phân tán không đều, mang lại những tác động địa chính trị sâu sắc. Các quốc gia trong Tam giác lithium — Chile, Argentina và Bolivia — cùng nhau chứa hơn một nửa tổng trữ lượng lithium toàn cầu, xác lập Nam Mỹ là nền tảng then chốt của nguồn cung kim loại pin toàn cầu.

Trong khi đó, sức mạnh chế biến lithium của châu Á-Thái Bình Dương, đặc biệt là khả năng sản xuất và tinh chế của Trung Quốc, tạo ra một động thái không cân xứng: nguồn nguyên liệu tập trung ở Nam Mỹ, trong khi giá trị gia tăng tập trung ở châu Á. Sự phân tách địa lý này giữa nguồn tài nguyên thô và hạ tầng chế biến tạo ra cả cơ hội lẫn rủi ro trong chuỗi cung ứng pin toàn cầu.

Khi nhu cầu lithium tăng tốc, do sự phổ biến của xe điện và hệ thống lưu trữ năng lượng cố định, cạnh tranh để tiếp cận trữ lượng ngày càng gay gắt hơn. Các quốc gia sở hữu trữ lượng lớn sẽ có lợi thế chiến lược, trong khi các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu cần phải ký kết các hợp đồng cung ứng dài hạn. Những năm tới sẽ quyết định liệu lợi thế hiện tại trong trữ lượng có thể duy trì vị thế cạnh tranh bền vững hay không, hoặc liệu các đổi mới công nghệ trong khai thác hoặc hóa học pin có thể thay đổi toàn bộ bức tranh cạnh tranh này.