Sự tiến hóa của Nghệ thuật NFT: Từ xác thực kỹ thuật số đến đầu tư chính thống

Khi Beeple—một nghệ sĩ kỹ thuật số nổi tiếng với tên thật là Mike Winkelmann—bán tác phẩm của mình với giá 69,3 triệu đô la vào năm 2021, điều đó đã gây chấn động cả thế giới nghệ thuật lẫn thế giới tiền mã hóa. Mức bán này đánh dấu một bước ngoặt: các nghệ sĩ kỹ thuật số không còn bị đẩy vào bóng tối nữa. Ngày nay, nghệ thuật NFT đã trở thành một loại tài sản được công nhận, kết hợp sáng tạo với công nghệ blockchain và tạo ra những cơ hội chưa từng có cho các nhà sáng tạo cũng như nhà đầu tư.

Điều gì thúc đẩy sự chấp nhận nghệ thuật NFT ngày nay?

Để hiểu tại sao nghệ thuật NFT lại quan trọng, bạn cần nắm rõ điều gì làm nó khác biệt cơ bản so với các tập tin kỹ thuật số truyền thống. Một token không thể thay thế (NFT) là một chứng chỉ kỹ thuật số duy nhất được lưu trữ trên blockchain—hãy nghĩ nó như một bằng chứng quyền sở hữu không thể bị làm giả. Khác với ảnh hoặc video của bạn có thể sao chép vô hạn, một NFT gắn liền với tác phẩm kỹ thuật số tạo ra tính khan hiếm và quyền sở hữu có thể xác minh được.

Khía cạnh cách mạng của nghệ thuật NFT nằm ở khả năng xác thực. Trước công nghệ blockchain, các nghệ sĩ kỹ thuật số gặp phải một vấn đề không thể giải quyết nổi: làm thế nào để chứng minh rằng bạn đã tạo ra một thứ gì đó mà bất kỳ ai cũng có thể sao chép chỉ bằng một phím nhấn? NFTs đã giải quyết điều này bằng cách nhúng các chữ ký kỹ thuật số duy nhất trực tiếp vào siêu dữ liệu của tác phẩm. Hồ sơ vĩnh viễn này trên blockchain có nghĩa là người sáng tạo ban đầu, chủ sở hữu hiện tại và toàn bộ lịch sử giao dịch đều minh bạch và không thể thay đổi.

Jack Dorsey, người sáng lập Twitter, đã thể hiện tiềm năng này khi bán tweet đầu tiên của mình dưới dạng NFT với giá 2,9 triệu đô la. Không phải về tính hữu dụng của tweet—mà về việc chứng minh quyền sở hữu của một khoảnh khắc kỹ thuật số độc nhất trong lịch sử internet.

Hiểu về công nghệ đằng sau nghệ thuật NFT

Quá trình tạo nghệ thuật NFT liên quan đến một khái niệm gọi là “đúc”—tức là đăng tải tác phẩm kỹ thuật số của bạn lên blockchain. Khi nghệ sĩ đúc NFT, họ thực thi mã trong một hợp đồng thông minh, giống như một thỏa thuận kỹ thuật số tự thực thi được lập trình trực tiếp trên blockchain.

Hầu hết nghệ thuật NFT sử dụng blockchain Ethereum và tuân theo tiêu chuẩn ERC-721, một đặc tả kỹ thuật đảm bảo tất cả NFT đều có thể nhận diện duy nhất. Tiêu chuẩn này giúp các nền tảng như OpenSea, SuperRare, và Foundation tạo ra các thị trường tương tác, nơi hàng triệu NFT có thể được mua, bán và theo dõi.

Trong quá trình đúc: khóa công khai của người sáng tạo trở thành một phần vĩnh viễn của lịch sử token. Điều này tạo ra một liên kết không thể phá vỡ giữa nghệ sĩ và tác phẩm gốc. Mỗi lần NFT đó đổi chủ—dù chỉ một lần hay năm mươi lần—giao dịch đều được ghi lại trên blockchain. Sự minh bạch này không chỉ về mặt an ninh; nó còn là nền tảng cho việc thanh toán phí bản quyền.

Kiếm tiền từ sáng tạo kỹ thuật số: Tại sao nghệ sĩ lại đón nhận nghệ thuật NFT

Trong nhiều thế kỷ, các nghệ sĩ dựa vào trung gian—phòng trưng bày, hãng đĩa, nhà xuất bản—để tiếp cận khán giả và kiếm thu nhập. Nghệ thuật NFT đã hoàn toàn làm đảo lộn mô hình này.

Hãy xem xét các tác động tài chính: khi một nghệ sĩ đúc tác phẩm của mình thành NFT trên Foundation, họ tự động nhận 10% phí bản quyền mỗi khi tác phẩm đó được bán lại. Trên Euler Beats Originals, các nhà sáng tạo gốc nhận 8% mỗi lần NFT của họ được giao dịch. Dòng thu nhập liên tục này mang tính cách mạng. Một nghệ sĩ có thể tạo ra một tác phẩm, bán nó với giá 1.000 đô la, và nếu NFT đó bán lại với giá 100.000 đô la sau năm năm, họ sẽ kiếm được từ 8.000 đến 10.000 đô la từ lần bán lại đó mà không cần làm gì thêm.

Nghệ thuật truyền thống hiếm khi cung cấp điều này. Một họa sĩ bán một bức tranh một lần; nếu nó tăng giá và bán lại tại đấu giá với giá triệu đô, nghệ sĩ gốc chẳng nhận được gì. Nghệ thuật NFT đảo ngược thế cân bằng quyền lực này bằng hợp đồng thông minh—mã tự động đảm bảo nghệ sĩ luôn được trả tiền.

Ngoài thu nhập, nghệ thuật NFT đã dân chủ hóa quyền truy cập vào thị trường nghệ thuật. Một nghệ sĩ 19 tuổi ở vùng quê Ấn Độ giờ đây có thể tiếp cận các nhà sưu tập toàn cầu mà không cần một phòng trưng bày danh tiếng để xác nhận tác phẩm của mình. Blockchain cung cấp sự xác thực thay thế. Tính tiếp cận này đã thu hút hàng triệu nhà sáng tạo thử nghiệm với tranh kỹ thuật số, GIF hoạt hình, nghệ thuật video, bất động sản ảo, âm nhạc, skin game, và các bộ sưu tập mà qua các kênh truyền thống khó có thể tiếp cận.

Chu kỳ thị trường: Bùng nổ, sụp đổ và phục hồi

Thị trường nghệ thuật NFT đã trải qua một quỹ đạo đầy biến động. Tháng 4 năm 2021, khi Sotheby’s tổ chức đấu giá NFT đầu tiên với tác phẩm của nghệ sĩ kỹ thuật số Pak, nó đã thu về 16,8 triệu đô la trong vòng ba ngày. Các nhà đấu giá lớn—những tổ chức đã bỏ qua nghệ thuật kỹ thuật số suốt nhiều thập kỷ—đột nhiên mở cửa đón nhận phương tiện mới này.

Rồi năm 2022 đến. Khi giá trị tiền mã hóa sụp đổ, giá NFT cũng theo đó giảm mạnh. Hàng tỷ đô la giá trị bốc hơi trong vài tháng. Cơn sốt từng làm rúng động các tiêu đề và mạng xã hội gần như biến mất ngay sau khi xuất hiện. Các nhà phê bình tuyên bố nghệ thuật NFT đã chết. Những người hoài nghi chỉ ra rằng nhiều NFT trở nên vô giá trị, và tính mới mẻ của công nghệ nhanh chóng phai nhạt.

Nhưng điều mà những người hoài nghi bỏ lỡ là: hạ tầng vẫn còn đó. Blockchain không biến mất. Các hợp đồng thông minh vẫn hoạt động bình thường. Hồ sơ quyền sở hữu vẫn không thể thay đổi. Và các nghệ sĩ đã bước vào lĩnh vực này vẫn không rời đi.

Đến năm 2024-2026, khi Bitcoin và các tiền mã hóa khác đạt đỉnh cao mới, nghệ thuật NFT đã có sự hồi sinh. Lần này, nó đi kèm với sự trưởng thành hơn. Các nhà sáng tạo không còn vội vàng đúc mọi thứ; các nhà sưu tập trở nên khắt khe hơn. Cơn sốt đầu cơ nhường chỗ cho sự quan tâm chân thành từ nghệ sĩ, nhà đầu tư và các tổ chức.

Nghệ thuật tạo ra bằng AI đã bổ sung thêm một chiều hướng mới cho nghệ thuật NFT. Các nhà sáng tạo đang thử nghiệm với tạo hình bằng thuật toán và trải nghiệm tương tác. Một số dự án NFT còn kết hợp thực tế ảo, tạo ra các tác phẩm sống động tồn tại trong không gian kỹ thuật số. Ranh giới của nghệ thuật NFT vẫn tiếp tục mở rộng.

Bắt đầu như thế nào: Con đường của bạn với vai trò nhà sáng tạo hoặc nhà đầu tư

Dành cho nghệ sĩ:

Nếu bạn muốn biến các tác phẩm kỹ thuật số của mình thành nghệ thuật NFT, con đường khá đơn giản nhưng cần một số bước chuẩn bị. Đầu tiên, tạo tác phẩm kỹ thuật số của bạn—dù là tranh vẽ, hoạt hình, chỉnh sửa ảnh hay bất kỳ tập tin kỹ thuật số nào. Sau đó, chọn nền tảng NFT phù hợp với phong cách của bạn: OpenSea (thị trường lớn nhất), SuperRare (nghệ thuật kỹ thuật số cao cấp, chọn lọc), Foundation (tập trung vào nhà sáng tạo, có phí bản quyền tích hợp sẵn), Zora (cộng đồng), VIV3, Axie Marketplace (chuyên game), hoặc NFT ShowRoom.

Trước khi có thể niêm yết bất cứ thứ gì, bạn cần một ví điện tử—hãy nghĩ như một tài khoản ngân hàng dành cho tài sản crypto. Các lựa chọn phổ biến gồm MetaMask hoặc Coinbase Wallet. Bạn cũng cần tiền mã hóa để trả phí đúc. Hầu hết nền tảng chấp nhận Ethereum (ETH) hoặc Solana (SOL), tùy thuộc vào blockchain họ sử dụng.

Quá trình đúc là bước quan trọng nhất. Khi bạn tải tác phẩm lên và hoàn tất giao dịch đúc, NFT của bạn sẽ được ghi nhận vĩnh viễn trên blockchain với một định danh duy nhất. Lúc này, bạn đã tạo ra một bằng chứng quyền sở hữu xác thực không thể bị sao chép. Sau đó, bạn có thể niêm yết để bán trên thị trường.

Dành cho nhà sưu tập và nhà đầu tư:

Nếu bạn mua nghệ thuật NFT, chiến lược của bạn rất quan trọng. Nghiên cứu còn quan trọng hơn nữa. Hầu hết các nền tảng NFT cung cấp phân tích: giá sàn (giá thấp nhất của một bộ sưu tập NFT cụ thể), khối lượng giao dịch, lịch sử chủ sở hữu. Hiểu rõ các chỉ số này giúp bạn nhận diện xu hướng mới nổi trước khi giá tăng vọt.

Nguyên tắc cốt lõi là tính khan hiếm. Như Beeple đã giải thích trong một podcast: “Giá trị nằm ở tính khan hiếm, và người khác muốn nó. Đó là tất cả. Nếu không ai muốn, sẽ không có giá trị.” Điều này có nghĩa là đầu tư NFT thành công đòi hỏi bạn phải hiểu rõ những gì các nhà sáng tạo và nhà sưu tập đang trân trọng hiện tại, chứ không chỉ mua theo đám đông đẩy giá.

Bạn cần một ví điện tử chứa tiền mã hóa phù hợp. Nếu hướng tới NFT trên Ethereum, bạn cần ETH. Nếu tập trung vào NFT dựa trên Solana, bạn cần SOL. Khi kết nối ví của bạn với nền tảng NFT và tìm được tác phẩm muốn mua, giao dịch rất đơn giản—ví của bạn gửi crypto cho người bán, và NFT chuyển vào ví của bạn. Quyền sở hữu được ghi nhận ngay lập tức trên blockchain.

Quá trình bán lại cũng tương tự: kết nối ví, niêm yết NFT với mức giá mong muốn, và khi có người mua, bạn nhận crypto trừ phí nền tảng.

Tương lai của nghệ thuật NFT

Khi công nghệ tiến bộ, nghệ thuật NFT cũng phát triển theo. Chúng ta không còn trong giai đoạn bong bóng đầu cơ nơi mọi thứ được đúc đều có người mua. Thay vào đó, chúng ta đang chứng kiến sự hợp nhất, nơi sáng tạo chân chính và tính hữu dụng quan trọng hơn tính mới lạ.

Các giới hạn tiếp theo bao gồm tích hợp sâu hơn của nghệ thuật NFT vào thế giới game, metaverse và trải nghiệm tương tác. Thực tế ảo mở ra những khả năng mới cho nghệ thuật kỹ thuật số. Một số dự án còn kết hợp quyền sở hữu NFT với lợi ích thực tế—sự kiện độc quyền, bản in vật lý, hoặc quyền bản quyền liên tục dựa trên hiệu suất của tài sản.

Tuy nhiên, tranh cãi vẫn tồn tại. Một số cho rằng nghệ thuật NFT tạo ra bằng AI là một con đường tắt, đòi hỏi ít kỹ năng hơn so với nghệ thuật kỹ thuật số truyền thống. Những người khác đặt câu hỏi về việc hàng triệu đô la cho một tập tin kỹ thuật số có hợp lý không, trong khi các tác phẩm nghệ thuật vật lý thường bán với giá thấp hơn dù đòi hỏi kỹ năng thủ công nhiều hơn. Những tranh luận này có thể sẽ tiếp tục, nhưng chúng không thể ngăn cản sự tiến bộ của công nghệ.

Điều chắc chắn: nghệ thuật NFT không còn là xu hướng nhất thời hay bong bóng đầu cơ nữa. Nó đã khẳng định vị trí của mình trong lĩnh vực nghệ thuật kỹ thuật số. Nó đã trao quyền sở hữu cho các nhà sáng tạo, tạo ra các dòng thu nhập mới qua phí bản quyền, và kết nối nghệ sĩ với thị trường toàn cầu mà trước đây họ không thể tiếp cận qua các cánh cổng truyền thống. Dù các tác phẩm NFT có tiếp tục tăng giá hay không, đổi mới căn bản—bằng chứng mã hóa quyền sở hữu cho các tác phẩm kỹ thuật số—đã có mặt và sẽ còn tồn tại lâu dài.