Chu kỳ Zuggerla khởi động lại: Ngành công nghiệp tinh chế lớn có thể đón nhận điểm xoay chiều của sự phát triển

Chu kỳ lý thuyết cốt lõi nằm ở việc nhận diện nhịp điệu của hoạt động kinh tế. Khi chu kỳ đầu tư thiết bị và chu kỳ tồn kho cộng hưởng, ngành hóa chất công nghiệp vốn đang chịu áp lực lâu dài đang bước vào bước ngoặt quan trọng. Theo quy luật lịch sử, chu kỳ J-curve tập trung vào đổi mới thiết bị thường kéo dài từ 7 đến 10 năm, điểm khởi đầu thường đồng bộ với sự phục hồi kinh tế. So sánh với nhịp độ xây dựng công suất trong nước, đỉnh cao của chu kỳ bùng nổ ngành đã xuất hiện vào quý 3 năm 2021, trước đó là năm 2017 và 2011. Nếu theo trục thời gian này, năm 2026 rất có khả năng trở thành điểm bắt đầu của chu kỳ J-curve mới, trong khi lĩnh vực tinh chế lớn nhờ việc thanh lý sâu rộng về cung có thể đang đứng trước thời điểm chuyển biến tích cực.

Việc thu hẹp cung là cốt lõi của chu kỳ này. Từ năm 2022 trở đi, các sản phẩm hóa dầu lớn như etilen đã liên tục thua lỗ trong bốn năm, khiến ý muốn đầu tư của ngành giảm xuống mức thấp nhất. Quan trọng hơn, chính sách kiểm soát đối với các sản phẩm lớn như tinh luyện dầu, etilen, PX vẫn tiếp tục thắt chặt. Tháng 9 năm 2025, Bộ Công Thương cùng sáu bộ ngành khác đã ban hành “Kế hoạch ổn định tăng trưởng ngành hóa dầu và hóa chất (2025—2026)”, rõ ràng nhấn mạnh “kiểm soát tinh luyện, giảm dầu, tăng hóa”, kiểm soát chặt chẽ công suất tinh luyện mới, điều chỉnh hợp lý nhịp độ đưa vào công suất mới của etilen, PX. Các kế hoạch đầu tư của nhiều công ty niêm yết đã gặp trục trặc. Dữ liệu cho thấy, từ 2026 đến 2028, tốc độ tăng trưởng đầu tư ngành hóa dầu sẽ giảm xuống khoảng 4%, rõ ràng thấp hơn nhiều so với mức trung bình 10% hàng năm của tiêu thụ etilen trong 5 năm qua. Ngay cả khi nhu cầu trong tương lai do hiệu ứng cơ sở giảm xuống còn 6-8%, khoảng cách cung cầu vẫn rõ ràng.

Phần upstream của chuỗi ngành, đặc biệt là PX, đã sớm xác nhận logic này. Công suất tinh luyện trong nước đã đạt giới hạn, trong khi PX, là sản phẩm phụ của nhà máy lọc dầu, việc xây dựng mới chắc chắn bị hạn chế. Năm 2024 và 2025, trong nước liên tiếp không có dự án PX mới được đưa vào hoạt động, năm 2026, nguồn tăng trưởng duy nhất có khả năng cao là nhà máy 2 triệu tấn của Hua Jin và Amei, dự kiến vận hành vào quý 4. Rongsheng Petrochemical dựa trên công suất tinh luyện 40 triệu tấn/năm của Zhejiang Petrochemical, sở hữu 8.8 triệu tấn PX/năm, đã trở thành nhà sản xuất PX lớn nhất thế giới, tận dụng lợi thế mở rộng chênh lệch giá. Quý 3 năm 2025, lợi nhuận ròng của công ty đạt 286 triệu nhân dân tệ, tăng 1427.94% so với cùng kỳ, và tăng 1992.91% so với quý trước, cho thấy đà phục hồi lợi nhuận mạnh mẽ.

Dưới chuỗi ngành, ngành PTA đang bắt chước quá trình phục hồi của PX. Năm 2025, ngành PTA gần như lỗ suốt cả năm, tỷ lệ hoạt động chỉ trên 70%. Tuy nhiên, điểm chuyển biến xuất hiện vào tháng 12 năm 2025, dưới tác động của chính sách “chống nội dung”, các doanh nghiệp hàng đầu trong ngành chủ động bắt đầu quản lý cung ứng. Tongkun Co., Ltd., với công suất danh nghĩa 10.2 triệu tấn PTA, đã tham gia sâu vào hợp tác ngành, trong 3 quý đầu năm 2025, đạt lợi nhuận ròng 2.361 tỷ nhân dân tệ, dự báo năm 2026 sẽ đạt 3.582 tỷ, năm 2027 có thể vượt 4.409 tỷ. Hengli Petrochemical, với lợi thế tích hợp sản xuất 16.6 triệu tấn PTA (đứng đầu thế giới) và 5.2 triệu tấn PX, trong quý 3 năm 2025, đạt lợi nhuận ròng 1.972 tỷ nhân dân tệ, tăng 81.5% so với cùng kỳ, tăng 97.4% so với quý trước, thể hiện khả năng phục hồi mạnh mẽ. Hiện tại, 6 doanh nghiệp lớn trong ngành PTA chiếm 74% công suất, điều kiện giảm sản xuất chung thuận lợi, nâng cao độ tập trung ngành, tạo nền tảng cho phục hồi lợi nhuận.

Trong phạm vi toàn cầu, việc giảm công suất còn mạnh mẽ hơn: Ngoại trừ Trung Quốc, Trung Đông chỉ có một số dự án mới nhỏ lẻ, Bắc Mỹ đã hủy bỏ nhiều dự án, các quốc gia hóa chất truyền thống như châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc đang trong quá trình rút lui công suất. Trong 3-5 năm tới, công suất mới của etilen toàn cầu chỉ khoảng 6-7 triệu tấn/năm, tốc độ tăng khoảng 1%, khó có thể hỗ trợ nhu cầu cơ bản. Hengli Petrochemical sở hữu công suất chế biến dầu thô 20 triệu tấn/năm, Rongsheng Petrochemical với dự án Zhejiang có khả năng xử lý 4.2 triệu tấn etilen/năm, các nhà máy tích hợp quy mô lớn này có lợi thế rõ ràng về khả năng thích ứng dầu thô và kiểm soát chi phí, sẽ tiếp tục củng cố vị thế dẫn đầu trong quá trình tái cơ cấu ngành.

Khi nhu cầu đổi mới thiết bị của chu kỳ J-curve cộng hưởng với khoảng trống cung cầu do thanh lý, điểm ngoặt của ngành năm 2026 không còn là vấn đề xác suất mà là thời gian. Từ việc giá các sản phẩm phụ như lưu huỳnh, than dầu, đến chênh lệch giá PX duy trì cao, rồi đến sự phục hồi lợi nhuận của PTA, chuỗi truyền dẫn bùng nổ của lĩnh vực tinh chế đã rõ ràng. Đối với các doanh nghiệp tinh chế đã trải qua bốn năm khó khăn, cân bằng của chu kỳ đang nghiêng về phía có lợi cho phía cung.