Tại sao cộng đồng tiền mã hóa luôn lặp lại chính mình, trong khi số ít người có thể vượt qua chu kỳ?

Không nhớ quá khứ, người ta sẽ nhất định lặp lại sai lầm. Câu này đặc biệt chua xót trong thế giới tiền mã hóa. Mỗi chu kỳ, chúng ta đều thấy cùng một vở kịch: người mới đổ xô vào, nhanh chóng làm giàu, theo đuổi xu hướng mù quáng, mất sạch vốn, rút lui trong thất vọng. Trong khi đó, rất ít người đã sống qua hơn mười năm trong ngành này. Không phải vì họ thông minh hơn, mà vì họ đã phá vỡ cái bẫy tư duy khiến đa số người lặp lại sai lầm — làm nhanh kiếm tiền.

Từ khi mua Bitcoin lần đầu vào năm 2013 đến nay, tôi đã chứng kiến vô số cách thị trường làm người ta chết đi sống lại. Tôi cũng nhận ra một quy luật bất biến: trong giới này, “thắng” không phải là kiếm được nhiều tiền nhất, mà là kiếm được tiền và giữ được nó qua nhiều năm. Nói cách khác, đây không phải cuộc thi “ai kiếm được nhiều nhất”, mà là cuộc thi “ai có thể sống sót đến cuối cùng”.

Tại sao nhà đầu tư nhỏ lẻ luôn lặp lại sai lầm

Mỗi người từng tiếp xúc với thị trường coin đều đã từng kiếm được ít nhiều tiền, dù chỉ là lợi nhuận ngắn hạn may mắn. Nhưng thành công kiểu “thiên tài” đó thường là viên gạch đầu tiên đè bẹp họ. Bởi sau khi nếm trải thành công, họ sẽ liên tục muốn sao chép quá trình đó, và vòng lặp này chính là bắt đầu của việc lặp lại sai lầm.

Cạm bẫy thứ nhất: Thông tin chậm trễ dẫn đến thất bại lặp đi lặp lại

Hầu hết thông tin mọi người nhận được đều qua nhiều lớp lọc của các nhóm kín. Khi bạn thấy những đề xuất rầm rộ trong dòng chảy thông tin, thì những người đầu tiên đã ăn xong rồi. Những gì bạn thấy luôn là những tin tức “trễ hơn nữa”. Đến khi bạn phản ứng, đoàn tàu đã chạy xa rồi.

Vì vậy, dù bạn có thông minh đến đâu, nếu không nắm bắt được thông tin chính xác, bạn mãi mãi sẽ phải đối mặt với thông tin kém hiệu quả. Và quyết định dựa trên thông tin kém hiệu quả này không thể thắng được những người đã có sẵn vị thế. Đây là nguyên nhân căn bản khiến đa số người cứ lặp lại sai lầm vô tận.

Cạm bẫy thứ hai: Quyết định bị chi phối bởi cảm xúc đám đông

Hãy xem lại lịch sử giao dịch của bạn. Trong đỉnh thị trường bò, bạn có từng lao vào chỉ vì thấy một influencer lớn kêu gọi “cơ hội cuối cùng để vào”? Trong đáy thị trường gấu, bạn có từng cắt lỗ trong bối cảnh dư luận tiêu cực?

Đó chính là bị cảm xúc đám đông chi phối. Những người biến mất nhanh nhất thường là nhóm người lớn tiếng nhất trong thị trường bò. Niềm tin của họ dựa trên cảm xúc chứ không phải lý trí, một khi giá đảo chiều, họ biến mất trong chớp mắt. Còn những người sống lâu hơn, đã xây dựng được hệ thống niềm tin độc lập với giá cả.

Năm chu kỳ tiết lộ sự thật: Thống nhất vs Kể chuyện

Để phá vỡ vòng lặp lặp lại sai lầm, trước tiên cần hiểu rõ động lực thực sự của từng chu kỳ. Có một sự khác biệt bị nhiều người bỏ qua: kể chuyện và thống nhất không phải là một.

Kể chuyện là câu chuyện, dùng lời nói để kể. Thống nhất là hành động, dùng việc làm để thể hiện. Một chỉ mang lại niềm vui ngắn hạn, còn cái kia mới giúp bạn tồn tại lâu dài.

2017 ICO thời kỳ: Tập hợp vốn và niềm tin

ICO là lần đầu tiên trong thế giới crypto hiểu rõ cách phối hợp quy mô lớn giữa con người và vốn trên toàn cầu. Hàng chục tỷ đô la chảy vào chuỗi, không phải để đầu tư vào sản phẩm đã hoàn thiện, mà để theo đuổi ý tưởng — chỉ dựa trên một PDF và một ước mơ.

Nhưng bước ngoặt thực sự không phải lúc giá đạt đỉnh cao, mà là vào năm 2016 với sự kiện The DAO. Nó chứng minh rằng người lạ có thể huy động vốn chỉ bằng mã code. Sau đó, tiêu chuẩn ERC-20 năm 2017 biến việc phát hành token thành quy trình hàng loạt, huy động vốn trên chuỗi trở thành trạng thái bình thường mới. Dù sau đó bong bóng vỡ, mô hình này đã thay đổi vĩnh viễn — bất kỳ ai, ở đâu cũng có thể gây quỹ cho một ý tưởng.

Những người vì tham lam mà mất sạch vốn lúc đó thường là đang lặp lại sai lầm — họ vẫn dùng tư duy “làm nhanh kiếm tiền” để theo đuổi các dự án ICO tiếp theo sau đợt gấu năm 2018.

Mùa hè DeFi 2020: Xây dựng năng lực tài chính

Khi DeFi bùng nổ năm 2020, đa số chỉ thấy giá tăng. Nhưng thay đổi cốt lõi thực ra là cải tiến mô hình hành vi.

Thế giới crypto từ cách chơi “mua, giữ, giao dịch, cầu may” chuyển sang các hoạt động phức tạp như vay mượn, thế chấp, khai thác thanh khoản, bỏ phiếu quản trị. Ngay cả khi ETH và BTC đi ngang, hệ sinh thái vẫn sôi động — vì trên chuỗi đã hình thành một hệ thống tài chính thực sự, chứ không còn chỉ là sòng bạc.

Những ai lặp lại sai lầm? Họ vẫn cố gắng dùng “kích thích lợi nhuận” để săn lùng các dự án mô phỏng (như Pasta, Spaghetti). Những dự án này không mang lại cách hợp tác mới, chỉ mượn lại cơ chế cũ. Khi hết tiền thưởng, chúng biến thành ma quái.

Năm 2021: Bùng nổ NFT — Xây dựng danh tính và cộng đồng

Bản chất của thời kỳ NFT là: crypto không còn chỉ là hệ thống tài chính, mà trở thành lớp văn hóa nguyên sinh của internet.

Sở hữu BAYC hay CryptoPunks không còn đơn thuần là mua một bức tranh, mà là nhận một hộ chiếu số — thẻ căn cước xã hội của bạn. Điều này thu hút nghệ sĩ, game thủ, nhà sáng tạo, những “người ngoài cuộc” tham gia, mục đích không phải kiếm nhanh, mà là tìm kiếm cảm giác thuộc về.

Những người lặp lại sai lầm? Thấy thành công của Bored Ape, họ theo đuổi mua chuột, thức ăn, các series nhái, rồi bị mê hoặc bởi các lộ trình giả mạo. Đến khi trào lưu “săn mồi” (như LooksRare, X2Y2) bùng nổ, họ càng sa đà — lượng giao dịch trên giấy tờ rất lớn, thực chất toàn là bot tự mua tự bán. Các cộng đồng thực sự có giá trị đã sớm rút lui.

2024-2025: Meme coin và dự đoán thị trường

Chuyển đổi của thời kỳ Meme coin là từ tập hợp vốn sang tập hợp cảm xúc và khả năng đánh giá. Người ta không còn mua whitepaper nữa, mà là “cười cùng nhau trong trò đùa đó”, là cộng đồng giúp bạn không cảm thấy cô đơn khi giá coin giảm 80%.

Thị trường dự đoán còn là một cấp độ nâng cao — nó tập hợp niềm tin chung về tương lai, và cho phép dòng chảy không biên giới. Mọi người trên thế giới đều có thể đặt cược vào kết quả bầu cử Mỹ, là sự phân phối lại quyền lực của “ai mới là người quyết định”.

Ba lớp phòng thủ để thoát khỏi lặp lại sai lầm

Để tránh mãi mãi lặp lại sai lầm, bạn cần xây dựng ba hàng phòng thủ:

Lớp một: Tự động hóa thu thập thông tin

Đừng còn tự tay theo dõi thông tin nữa. Thiết lập cảnh báo biến động dữ liệu, lọc tin tức, lọc kể chuyện tự động. Đến năm 2026, điều này không còn là xa vời — vibe coding giúp mỗi người tạo ra công cụ thông tin cá nhân. Nếu còn dựa vào việc tìm kiếm thủ công, bạn đang chọn “chế độ khó”.

Cùng lúc, học phân tích dữ liệu chuỗi: lịch sử ví, phân phối vị thế, dòng vốn, độ sâu sổ lệnh, dòng chảy vào ra sàn. Không hiểu MEV và cơ chế “bà phù thủy”, sớm muộn gì bạn cũng bị “tấn công sandwich”.

Lớp hai: Xây dựng mạng lưới và nhận thức

Thông tin alpha thực sự sẽ không bao giờ được chia sẻ công khai — nó chỉ có giá trị khi nằm trong tay những người đầu tiên. Vì vậy, đừng mong đợi thay đổi cuộc đời từ các nguồn mở.

Cách thực tế nhất là tham gia ngành này. Tìm một công việc, dù là phát triển, vận hành hay kinh doanh. Đến năm 2026, không cần bằng cấp cao, kinh nghiệm chuỗi là hồ sơ của bạn. Hoặc xây dựng thương hiệu cá nhân trên X, để cộng đồng chủ động tìm đến. Hoặc đơn giản nhất — phân bổ phần lớn tài sản vào các khoản dài hạn, để có thời gian học hỏi, không bị thông tin chênh lệch đánh bừa.

Lớp ba: Hệ thống niềm tin độc lập với giá cả

Điều quan trọng nhất. Bạn có thể giải thích lý do giữ một thứ gì đó ngoài “độ hot” không? Khi giá giảm 50%, bạn có thực sự tin vào logic nền tảng vẫn còn đúng không?

Niềm tin thực sự bền vững theo thời gian. Nó không dựa vào “lời của ai đó”, mà dựa vào suy nghĩ thấu đáo của chính bạn. Với tôi, niềm tin bắt nguồn từ nhận thức: Bitcoin là hệ thống đầu tiên trong lịch sử nhân loại không hỏi bạn là ai. Nó không quan tâm chủng tộc, quốc tịch, ngôn ngữ, xuất thân. Nó chỉ hỏi bạn có hiểu và tham gia không.

Niềm tin này giúp tôi vượt qua nhiều chu kỳ khốc liệt, chứ không phải chạy trốn mỗi khi giá đảo chiều.

Bốn lớp neo giá trị: Từ kiếm nhanh đến tư duy chu kỳ

Phân biệt bốn cấp: neo khái niệm, chiều thời gian, hành vi, niềm tin sẽ giúp bạn thay đổi hoàn toàn khung quyết định.

Neo khái niệm: Không nhìn vào biểu đồ nến, mà vào nguyên tắc cốt lõi. Nếu bạn không thể giải thích rõ ràng lý do giữ một thứ gì đó mà không nhắc đến “cộng đồng” hay “tin tưởng nó”, thì đó chỉ là một cược.

Chiều thời gian: Giao dịch ngắn hạn, trung hạn, dài hạn cần các hành vi hoàn toàn khác nhau. Đừng để tiếng ồn giá ngắn hạn phủ nhận niềm tin dài hạn, cũng đừng lấy câu chuyện dài hạn để biện minh cho cảm xúc ngắn hạn. Khi giảm giá, hỏi bản thân “Tôi cần bao lâu để chấp nhận mình sai” — câu hỏi này có thể cứu bạn nhiều lần.

Hành vi: Xây dựng khung dự đoán chính mình chứ không phải dự đoán thị trường. Khi giá giảm, bạn có kế hoạch không? Bạn sẽ giữ vững, giảm tỷ lệ hoặc thoát ra? Bạn có dễ bị “cảm giác đến” kéo theo thay đổi mục tiêu không? Những câu hỏi này giúp bạn không hoảng loạn khi tuyệt vọng.

Niềm tin: Đây là lớp phòng thủ cuối cùng. Khi bạn đã thực sự xây dựng niềm tin vào một hệ thống, chứ không chỉ vì lợi nhuận, bạn đã thoát khỏi vòng lặp “làm nhanh kiếm tiền” đầy độc hại.

Tại sao đa số cuối cùng vẫn lặp lại sai lầm

Tâm lý kiếm nhanh luôn dẫn đến hành vi quá mức đáng tiếc. Người ta đến đỉnh cao của cơn sốt, tiêu hết vốn, rồi khi cơ hội gấu thực sự đến, họ đã không còn “đạn dược”. Đó là bi kịch lớn nhất — chính khao khát “làm giàu trong một đêm” đã giết chết khả năng tích lũy thật sự của họ.

Trong 13 năm, tôi đã chứng kiến vô số thiên tài thất bại. Họ thất bại không phải vì không thông minh, mà vì mang trong mình tư duy “chỉ muốn làm nhanh”. Tự cao tự đại, tham lam, là tổ hợp luôn mang lại thất bại thảm khốc.

Những người còn sống đến năm 2026 và vẫn kiếm tiền, đều có chung nhận thức: Token không bao giờ là điểm nhấn chính. Điều quan trọng là hệ thống chủ quyền đang xây dựng và kỷ luật cá nhân cần thiết để thuộc về nó.

Crypto là thầy giáo khốc liệt nhất, trung thực nhất trên hành tinh này. Nó sẽ đẩy bạn ra khỏi giới hạn của chính mình, tìm ra những điểm yếu nhất — tham lam, nóng vội, lười biếng — rồi tính phí bạn bằng chính những bài học đó. Tôi đã trả hết học phí rồi. Hy vọng duy nhất của tôi là những suy ngẫm này giúp bạn không phải trả giá đắt như vậy.

Hãy bắt đầu phá vỡ vòng lặp lặp lại sai lầm từ chính việc thay đổi cách bạn nhìn nhận về crypto.