Giá có thể trở lại giảm không? Tại sao hậu quả của lạm phát vẫn còn đau đớn

Cục Dự trữ Liên bang đã cắt giảm lãi suất vào cuối năm 2024, đánh dấu lần cắt giảm đầu tiên kể từ khi đại dịch bắt đầu. Trên bề mặt, lạm phát dường như đang giảm nhiệt, với tốc độ tăng giá cuối cùng gần đạt mục tiêu 2% của Fed. Tuy nhiên, hàng triệu người Mỹ vẫn chưa ăn mừng. Các khảo sát người tiêu dùng cho thấy sự bi quan rộng rãi về kinh tế mặc dù mức lương đã tăng. Sự khác biệt này rõ ràng: giá cả đã tăng mạnh trong những năm gần đây, và ngay cả khi lạm phát chậm lại, người tiêu dùng vẫn cảm thấy bị siết chặt. Câu hỏi cơ bản ám ảnh ngân sách gia đình là liệu giá cả có bao giờ ổn định ở mức cảm thấy có thể kiểm soát được hay không.

Lạm phát có thể đang chậm lại, nhưng thiệt hại mà nó gây ra vẫn còn rõ ràng và đau đớn trên mọi lĩnh vực chi tiêu—từ cửa hàng tạp hóa đến trạm xăng đến mua nhà. “Cuối cùng chúng ta sẽ thích nghi,” nói Matt Colyar, một nhà kinh tế tại Moody’s Analytics. “Nhưng sẽ mất thời gian.”

Khoảng cách giữa Nhận thức và Thực tế: Khi Số liệu Không Phù hợp Cảm giác

Chỉ số lạm phát ưa thích của Fed, chỉ số chi tiêu tiêu dùng cá nhân (core PCE), cho thấy mức tăng 2.7% hàng năm vào giữa năm 2024 và đã giảm đáng kể so với đỉnh điểm năm 2022. Các dự báo cho thấy tỷ lệ này có thể đạt 2.2% trong vòng một năm tới. Theo các chỉ số kinh tế chính, cuộc khủng hoảng giá cả đang kết thúc. Vậy tại sao các hộ gia đình vẫn còn rất lo lắng?

Câu trả lời nằm ở thiệt hại tích lũy về giá cả. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) cho thấy giá đã tăng khoảng 22% từ đầu năm 2020 đến giữa năm 2024. Trong khi đó, tiền lương đã tăng khoảng 24% trong cùng khoảng thời gian—cho thấy người Mỹ kiếm đủ để theo kịp, nhưng thực tế lại phức tạp hơn. Thu nhập thực sau điều chỉnh lạm phát thực tế đã giảm trong năm 2020, 2021 và 2022. Một hộ gia đình điển hình kiếm khoảng 81.210 đô la vào năm 2019 (theo giá trị ngày nay), cao hơn khoảng 600 đô la so với năm 2023.

Chỉ số Tin tưởng Kinh tế Gallup vẫn duy trì tiêu cực liên tục kể từ tháng 7 năm 2021. Khảo sát niềm tin người tiêu dùng của Hội đồng Hội nghị (Conference Board) giảm xuống mức thấp gần hai năm vào giữa năm 2024, phần lớn do thị trường lao động yếu đi. Jeffrey Roach, nhà kinh tế trưởng của LPL Financial, tóm tắt cảm xúc một cách ngắn gọn: “Mọi người đang nhận lương cao hơn, nhưng cũng phải trả nhiều hơn.”

Năng lượng và Thực phẩm: Những Nhắc Nhở Hàng Ngày về Chi Phí Tăng Cao

Xăng dầu thể hiện rõ ràng sự giật lùi mà người tiêu dùng đã trải qua. Một gallon xăng có giá 2.57 đô la vào đầu năm 2020, giảm xuống còn 1.77 đô la trong các đợt phong tỏa do đại dịch vào tháng 4 năm 2020, tăng vọt lên 5.00 đô la sau căng thẳng địa chính trị vào tháng 6 năm 2022, và ổn định quanh mức 3.19 đô la vào cuối năm 2024. Điều này tương đương với mức tăng 24% so với mức trước đại dịch—gần như theo sát mức tăng lương nhưng không hề suôn sẻ.

Các mặt hàng tạp hóa cũng kể một câu chuyện tương tự. Giá thực phẩm chỉ tăng 2.1% trong năm tính đến giữa năm 2024, cho thấy sự trở lại bình thường. Nhưng bối cảnh bốn năm lại cho thấy bức tranh ảm đạm hơn. Gần như mọi loại thực phẩm chính trừ cà chua đều tăng nhanh hơn từ tháng 8 năm 2020 đến tháng 8 năm 2024 so với giai đoạn từ tháng 8 năm 2016 đến tháng 8 năm 2020. Trứng là ví dụ điển hình của cú sốc: 1.46 đô la mỗi tá năm 2016, 1.33 đô la năm 2020, hiện nay là 3.20 đô la. Người tiêu dùng cần phải có mức lạm phát thấp kéo dài trong nhiều tháng nữa để các hóa đơn mua sắm bắt đầu cảm thấy hợp lý trở lại—và giá có lẽ sẽ không trở lại mức của năm 2020.

Nhà ở: Áp lực lớn nhất đối với tài chính gia đình

Trong khi xăng và thực phẩm chiếm lĩnh tâm trí như những nhắc nhở liên tục về giá cả, thì nhà ở lại có ảnh hưởng lớn hơn nhiều đến tài chính gia đình. Gần hai phần ba người Mỹ sở hữu nhà, khiến khả năng chi trả vay thế chấp trở thành mối quan tâm then chốt.

Trong giai đoạn từ 2009 đến 2020, việc mua nhà khá dễ dàng nhờ lãi suất thấp kỷ lục sau cuộc Đại suy thoái. Tình hình đã xấu đi rõ rệt vào năm 2022. Khi Cục Dự trữ Liên bang tăng lãi suất để chống lại lạm phát, lãi suất vay thế chấp cũng tăng theo. Đến mùa thu năm 2023, lãi suất cố định 30 năm trung bình vượt quá 7.8%. Khoảng không có nhiều nhà để bán—các chủ nhà hiện tại ngần ngại bỏ đi các lãi suất vay thấp và các nhà xây dựng thận trọng trong xây dựng—đẩy giá nhà tăng nhanh hơn khả năng tăng thu nhập.

“Chúng ta thiếu nguồn cung nhà ở, đó là lý do tại sao giá tăng nhanh hơn nhiều so với tăng trưởng thu nhập,” giải thích Lawrence Yun, nhà kinh tế trưởng của Hiệp hội Môi giới Bất động sản Quốc gia.

Một số dấu hiệu giảm đã xuất hiện. Đến giữa tháng 9 năm 2024, lãi suất 30 năm đã giảm xuống còn 6.09%. Yun dự đoán sẽ còn giảm nữa: “Lãi suất có thể quanh mức 6% vào cuối năm nay. Năm tới có thể thấp hơn chút, khoảng 5.50%.” Tuy nhiên, những người mua nhà tiềm năng không nên mong đợi lãi suất thấp bất thường đã thúc đẩy nhu cầu trong thời kỳ đại dịch sẽ xuất hiện trở lại trong thời gian tới.

Con Đường Dài Đến Bình Thường

Sự chậm lại của lạm phát thể hiện tiến bộ kinh tế thực sự. Việc cắt giảm lãi suất của Fed báo hiệu sự tự tin rằng những điều tồi tệ nhất đã qua. Tuy nhiên, để khôi phục niềm tin của người tiêu dùng, cần nhiều hơn là chỉ cắt giảm lãi suất—nó đòi hỏi nhiều tháng hoặc nhiều năm giá cả ổn định trước khi các hộ gia đình lấy lại cảm giác an toàn tài chính. Dù mức tăng lương theo danh nghĩa vẫn theo kịp mức tăng giá, nhưng tác động tâm lý của việc giá tăng nhanh vẫn còn đó. Người Mỹ đã thích nghi với trạng thái bình thường mới vào năm 2020, và họ sẽ dần thích nghi trở lại. Nhưng con đường đến mức giá phải chăng vẫn còn dài và chưa chắc chắn.