Mark Carney tại Davos: một câu chuyện cổ tích đặt câu hỏi về quyền bá chủ của trật tự thương mại

Trong Hội nghị Kinh tế Thế giới tại Davos 2026, Thủ tướng Canada Mark Carney đã tạo ra một khoảnh khắc căng thẳng ngoại giao làm lộ rõ những vết nứt sâu sắc trong trật tự thương mại quốc tế. Phần phát biểu của ông, nhận được sự hoan nghênh nồng nhiệt, đã sử dụng một câu chuyện ngụ ngôn khéo léo để vạch trần những gì các nhà quan sát đã diễn giải là đạo đức giả của Washington về tự do thương mại.

Câu chuyện ngụ ngôn về tự do thương mại và đạo đức giả của các cường quốc

Carney đã triển khai một chiến lược hùng biện tinh vi: qua một câu chuyện ngụ ngôn, ông phơi bày cách các cường quốc tuyên truyền các nguyên tắc tự do thương mại, nhưng lại bỏ rơi chúng một cách tùy tiện khi lợi ích kinh tế của họ bị đe dọa. Việc tham chiếu ngầm đến các thay đổi chính sách của Mỹ đã vang vọng trong số những người tham dự, những người nhận ra sự tương phản rõ rệt giữa lời nói và hành động.

Bài phát biểu của nhà lãnh đạo Canada đến vào thời điểm đặc biệt nhạy cảm đối với Ottawa. Canada đã chịu thiệt hại đáng kể trong xuất khẩu nông sản như một hậu quả gián tiếp của các mức thuế của Mỹ nhắm vào Trung Quốc, một tình huống mà Carney đã mô tả bằng một câu nói sắc bén: các cường quốc trung bình đang “ở trên bàn hoặc trong thực đơn”. Cách diễn đạt này đã phản ánh cảm xúc ngày càng tăng rằng các quốc gia trung bình phải gánh chịu chi phí của các tranh chấp giữa các siêu cường.

Canada đề xuất một liên minh hình học biến đổi

Carney đã trình bày một đề xuất đầy tham vọng: một “liên minh hình học biến đổi” dựa trên các thỏa thuận thương mại linh hoạt và năng động hơn. Song song đó, Canada đang xây dựng một lộ trình thương mại với Trung Quốc, mà Thủ tướng mô tả là dự đoán và ổn định hơn các cam kết của Mỹ, vốn dễ bị thay đổi đột ngột theo ý chí của tổng thống.

Trong một hành động thể hiện sự đoàn kết địa chính trị, Carney cũng ủng hộ quyền của Đan Mạch đối với Greenland, đề cập khả năng NATO can thiệp nếu cần thiết. Chính sách này nhấn mạnh sự sẵn sàng của Canada trong việc tìm kiếm các liên minh phòng thủ trước những hành vi đơn phương mà họ cho là không phù hợp.

Macron và EU hợp lực trong cuộc kháng cự

Phần phát biểu của Canada đã nhận được phản hồi ngay lập tức từ các cường quốc trung bình khác. Emmanuel Macron và Ursula von der Leyen, Chủ tịch Ủy ban Châu Âu, đã tham gia vào việc đặt câu hỏi về hành vi của các đồng minh Mỹ. Cả hai nhà lãnh đạo đều tuyên bố rằng Liên minh Châu Âu đang xây dựng các biện pháp đối phó chiến lược để bảo vệ lợi ích kinh tế của mình, chỉ ra rằng hệ thống quản trị toàn cầu cũ đã không còn phù hợp với thực tế đương đại.

Trật tự toàn cầu đang được tái cấu trúc?

Những gì diễn ra tại Davos vượt ra ngoài việc trao đổi lời lẽ ngoại giao. Sự hội tụ các chỉ trích từ Canada, Pháp và EU phản ánh một sự thay đổi cấu trúc: các cường quốc trung bình đang chuyển hướng sự thất vọng của họ thành một câu chuyện chính trị nhằm chất vấn tính hợp pháp của trật tự bá quyền hiện tại. Hệ thống quy tắc quốc tế cũ kỹ đang đối mặt với áp lực ngày càng tăng từ các tác nhân từ chối chấp nhận vai trò phụ thuộc của mình một cách thụ động.

Tương lai sẽ phụ thuộc vào khả năng của các cường quốc này biến sự bất mãn thành các hành động phối hợp lâu dài, hoặc liệu đà phát triển của Davos có bị phân tán trong các cuộc đàm phán riêng lẻ. Điều rõ ràng là câu chuyện ngụ ngôn của Carney đã bắt được một cảm xúc chân thực: nhận thức rằng một trật tự toàn cầu đơn cực đang đối mặt với thử thách lớn nhất trong nhiều thập kỷ.