Sự sụp đổ của các thị trường toàn cầu: phân tích toàn diện về những gì thực sự đã xảy ra

Thứ Tư ngày 21 tháng 11 đã ghi nhận một ngày đen tối trong các thị trường tài chính toàn cầu. Không phải là một đợt giảm giá đơn lẻ trong một phân khúc, mà là một đợt điều chỉnh hệ thống đã tác động đồng thời đến tất cả các tài sản rủi ro: cổ phiếu, tiền điện tử và thậm chí vàng. Bitcoin đã chạm mức $90.61K (với mức biến động tiêu cực -0.38% trong 24 giờ), trong khi Ethereum giảm xuống còn $3.11K (-0.08% trong 24 giờ). Trong thị trường chứng khoán Mỹ, chỉ số Nasdaq 100 đã giảm gần 5% so với đỉnh trong ngày, đóng cửa với mức giảm 2,4%. Đợt giảm này đã xóa sạch nhiều năm lợi nhuận chỉ trong vài giờ.

Phạm vi của sự sụp đổ trong các chỉ số chính

Sự giảm điểm không chỉ giới hạn ở Wall Street. Chỉ số Hang Seng của Hồng Kông mất 2,3%, trong khi Shanghai Composite giảm xuống dưới 3900 điểm với mức mất gần 2%. Trong lĩnh vực công nghệ, NVIDIA đã trải qua một sự đảo chiều bất ngờ: mặc dù kết quả quý 3 vượt mong đợi, cổ phiếu đã đóng cửa trong sắc đỏ sau một đợt tăng nhẹ ban đầu. Sự thiếu phản ứng tích cực này đã được thị trường hiểu là một tín hiệu cảnh báo hơn là một xác nhận về sức mạnh.

Trong lĩnh vực tiền điện tử, tình hình còn nghiêm trọng hơn nữa. Hơn 245.000 nhà giao dịch đã bị thanh lý trong 24 giờ sau đợt sụp đổ của thị trường, với tổng thiệt hại lên đến $930 triệu. Bitcoin, từng chạm mức $126.000 vào tháng 10, không chỉ xóa sạch lợi nhuận của cả năm nay mà còn giảm xuống dưới $90.000 tại một thời điểm, ghi nhận mức giảm tổng cộng 9% từ đầu năm. Thật ngạc nhiên, ngay cả vàng, thường được xem là nơi trú ẩn an toàn trong thời kỳ biến động, cũng đã giảm 0,5% và dao động quanh mức $4.000 mỗi ounce.

Ai đã kích hoạt đợt sụp đổ của thị trường?

Trách nhiệm chính thuộc về Cục Dự trữ Liên bang (Fed) và sự thay đổi trong chiến lược truyền thông của họ. Trong hai tháng qua, các nhà giao dịch thị trường liên tục lặp lại một hy vọng duy nhất: cắt giảm lãi suất vào tháng 12. Tuy nhiên, đột nhiên, nhiều quan chức của Fed đã đưa ra lập luận khá cứng rắn. Các thông điệp gửi đến thị trường rất rõ ràng: lạm phát giảm chậm, thị trường lao động vẫn còn sức bền và “các chính sách thắt chặt hơn nữa không loại trừ nếu cần thiết”. Nói cách khác, khả năng cắt giảm lãi suất mà thị trường mong đợi đã bị xóa bỏ.

Dữ liệu từ công cụ CME FedWatch đã phản ánh chính xác sự đảo chiều này: một tháng trước, xác suất cắt giảm vào tháng 12 là 93,7%, nhưng đã giảm xuống còn 42,9%. Sự sụt giảm đột ngột này trong kỳ vọng đã biến không khí hưng phấn thành hoảng loạn tập thể.

Chín yếu tố làm trầm trọng thêm vòng xoáy giảm giá

Theo phân tích của nhóm giao dịch Goldman Sachs, sự sụp đổ của thị trường đã bị thúc đẩy bởi sự hội tụ của nhiều yếu tố:

Hết đà tăng của NVIDIA: Mặc dù kết quả quý đạt mức vững chắc, thị trường đã phản ánh đầy đủ kỳ vọng tích cực này vào giá cổ phiếu. Như Goldman nhận xét: “Khi các tin tức tích cực không tạo ra phản ứng tăng giá, đó là tín hiệu giảm giá mạnh nhất.” Nhà bán khống nổi tiếng Michael Burry đã đặt câu hỏi về tính bền vững của mô hình tài chính giữa NVIDIA, OpenAI, Microsoft, Oracle và các công ty khác trong lĩnh vực AI, cho rằng nhu cầu cuối cùng thực tế là thấp bất thường.

Tính yếu của thanh khoản trong thị trường tín dụng tư nhân: Lisa Cook của Fed đã cảnh báo về mức độ dễ tổn thương của các định giá trong lĩnh vực tín dụng tư nhân. Mối liên hệ phức tạp của phân khúc này với hệ thống tài chính toàn cầu là một rủi ro bị đánh giá thấp.

Dữ liệu tuyển dụng mơ hồ: Báo cáo lương phi nông nghiệp tháng 9 không cung cấp đủ rõ ràng để hướng dẫn các quyết định của Fed, để lại những lo ngại chưa được giải quyết về tương lai của lãi suất.

Chuyển dịch tâm lý từ các tài sản rủi ro hơn: Sự sụp đổ của Bitcoin đã đi trước sự giảm của thị trường chứng khoán, cho thấy rằng tiền điện tử đã trở thành chỉ báo đầu tiên của tâm lý rủi ro toàn cầu.

Gia tăng thanh lý quỹ CTA: Các Nhà Tư vấn Giao dịch Hàng hóa (CTA), những người duy trì vị thế mua dài cực đoan, đã tự động kích hoạt các lệnh bán khi vượt qua các mức kỹ thuật quan trọng, tạo thành một vòng xoáy giảm giá.

Hoạt động trở lại của các nhà bán khống: Sự đảo chiều đã tạo cơ hội cho các phe gấu, những người đã bắt đầu đẩy giá xuống.

Sức yếu của thị trường chứng khoán châu Á: Các công ty như SK Hynix và SoftBank không hỗ trợ tích cực cho thị trường Mỹ.

Thiếu hụt thanh khoản: Các spread bid-ask của các cổ phiếu chính trong S&P 500 đã mở rộng đáng kể dưới mức trung bình hàng năm. Hiện tượng “liquidity zero” này khiến thị trường dễ bị tổn thương bởi các lệnh bán ra dù nhỏ.

Chi phối của giao dịch dựa trên các yếu tố vĩ mô: Khối lượng ETF như tỷ lệ phần trăm của tổng số giao dịch đã đạt mức cao kỷ lục, cho thấy rằng giá ngày càng bị chi phối bởi các chiến lược thụ động và các dự báo vĩ mô hơn là các yếu tố cơ bản của từng công ty.

Cấu trúc thị trường đã làm trầm trọng thêm sự sụp đổ

Một khía cạnh quan trọng bị bỏ qua là sự gia tăng tự động hóa trong giao dịch đã làm trầm trọng thêm sự sụp đổ của thị trường. Các quỹ thụ động, ETF và các chiến lược giao dịch định lượng đã trở nên quá chi phối đến mức bất kỳ biến động ban đầu nào cũng nhanh chóng biến thành một “chạy theo chiều duy nhất”. Lĩnh vực “Công nghệ + AI” đã đặc biệt hấp dẫn bởi các dòng vốn toàn cầu, khiến hệ thống cực kỳ nhạy cảm với bất kỳ thay đổi nào trong tâm lý.

Một chi tiết thú vị là Bitcoin và Ethereum không còn là các tài sản nhỏ lẻ nữa. Lần đầu tiên trong lịch sử, tiền điện tử hoạt động như các chỉ báo thực sự về giá của các tài sản rủi ro toàn cầu, làm nóng các thị trường truyền thống bằng các tín hiệu hoảng loạn của chúng.

Thật sự đã bắt đầu một thị trường gấu?

Ray Dalio, sáng lập của Bridgewater Associates, đã đưa ra một góc nhìn trấn an. Theo ông, mặc dù bong bóng trong các khoản đầu tư về Trí tuệ Nhân tạo là có thật, các nhà đầu tư không nên vội vàng thoái lui các vị thế. Theo Dalio, thị trường chứng khoán Mỹ hiện đang ở mức khoảng 80% so với đỉnh của các bong bóng năm 1999 và 1929. “Trước khi bong bóng vỡ, nhiều thứ vẫn còn thể tăng lên,” Dalio nhấn mạnh.

Dựa trên phân tích này, sự sụp đổ ngày 21 tháng 11 không phải là bắt đầu của một thị trường gấu thực sự, mà là bước vào giai đoạn biến động cao, trong đó thị trường sẽ điều chỉnh lại kỳ vọng về tăng trưởng và lãi suất. Chu kỳ đầu tư vào AI sẽ không kết thúc đột ngột, nhưng thời kỳ “tăng giá phi lý” đã kết thúc. Thị trường sẽ chuyển từ một động thái dựa trên kỳ vọng sang một động thái dựa trên việc thực hiện lợi nhuận.

Tiền điện tử, là loại tài sản có độ biến động cao nhất, đòn bẩy lớn nhất và thanh khoản mong manh nhất, đã chịu đợt sụp đổ mạnh nhất. Tuy nhiên, theo lịch sử, chính những lĩnh vực này thường là những nơi đầu tiên bật lại khi tâm lý thay đổi. Sự sụp đổ của các thị trường trong ngày này ít hơn là một thảm họa hệ thống và nhiều hơn là một sự điều chỉnh cần thiết của một hệ thống đã trở nên quá mức.