Công cụ phái sinh: cách hoạt động và khi nào sử dụng

Giới thiệu về các phái sinh trên thị trường hiện đại

Sau nhiều tháng đầu tư vào các hoạt động giao dịch truyền thống —mua bán trực tiếp cổ phiếu, tiền điện tử hoặc hàng hóa—, nhiều nhà đầu tư tìm cách mở rộng chiến lược sang các công cụ phức tạp hơn. Đây là lúc các phái sinh tài chính trở nên quan trọng. Các hợp đồng này cung cấp tiềm năng lợi nhuận cao hơn so với giao dịch truyền thống, đồng thời hoạt động như các công cụ phòng vệ trước các biến động tiêu cực của thị trường. Các phái sinh tài chính giúp đa dạng hóa danh mục đầu tư, hạn chế tiếp xúc rủi ro và mở ra cơ hội đầu tư với lợi nhuận đáng kể. Hiểu rõ các công cụ này mang lại nhiều khả năng trong lĩnh vực tài chính.

Định nghĩa và đặc điểm của các phái sinh

Các phái sinh là hợp đồng dựa trên giá trị của một tài sản cơ sở, mà không cần mua hoặc bán vật lý tài sản đó. Tính chất của chúng là mang tính chất đầu cơ và cần có trung gian là một broker đóng vai trò đối tác, đảm bảo hoạt động hợp đồng diễn ra đúng đắn.

Các công cụ này có đặc điểm khác biệt so với giao dịch truyền thống:

• Phí giao dịch thấp hơn: trong các cấu trúc như CFDs, chi phí vận hành thấp hơn
• Tiềm năng lợi nhuận cao hơn: hợp đồng tương lai và quyền chọn mang lại lợi nhuận gia tăng
• Quản lý rủi ro: cho phép bù đắp các tiếp xúc của các vị thế khác
• Linh hoạt chiến lược: dễ dàng mở các vị thế tăng hoặc giảm giá

Các tài sản để giao dịch với phái sinh

Phái sinh cổ phiếu

Hợp đồng dựa trên cổ phiếu trở nên hấp dẫn khi có kiến thức sâu về hiệu suất doanh nghiệp. Thường được giao dịch quanh các ngày phân phối cổ tức, ra mắt sản phẩm hoặc dự báo nhu cầu ngành.

Ví dụ về các tài sản quan trọng: Advanced Micro Devices (AMD), Apple, Microsoft và các tập đoàn công nghệ khác.

Phái sinh tiền tệ

Phân tích địa chính trị và vĩ mô là yếu tố then chốt. Các nhà đầu tư dự đoán biến động tiền tệ dựa trên bối cảnh toàn cầu, thực hiện các giao dịch qua hợp đồng tương lai hoặc quyền chọn.

Các cặp tiền nổi bật: EUR/GBP và các cặp tiền tệ chính khác.

Phái sinh hàng hóa

Hàng hóa có biến động đáng kể do thay đổi cung cầu. Hợp đồng tương lai và quyền chọn về dầu mỏ, khí tự nhiên và kim loại quý như vàng mang lại cơ hội nếu đánh giá đúng rủi ro.

Phái sinh tiền điện tử

Là tài sản mới nổi trên thị trường, tiền điện tử có các phái sinh để giao dịch đầu cơ. Có thể đầu tư vào hợp đồng tương lai để dự đoán xu hướng tăng hoặc quyền chọn để bảo vệ vị thế trước biến động bất ngờ. Ví dụ: Bitcoin, SHIB/USD.

Các loại phái sinh chính

CFDs (Hợp đồng chênh lệch)

CFDs là phái sinh mặc dù thường được xếp vào dạng giao dịch truyền thống. Chúng hoạt động tương tự như mua bán tài sản nhưng dưới dạng hợp đồng, giúp giảm phí và tăng tính linh hoạt.

Cách hoạt động: Một nhà đầu tư mở vị thế mua Bitcoin ở mức 30.000 đô la. Khi giá tăng lên 35.000 đô la, họ đóng vị thế. Lợi nhuận là 5.000 đô la mỗi đơn vị.

Ưu điểm: phí thấp, giống giao dịch thông thường, thực thi nhanh.

Hợp đồng tương lai

Trong các hợp đồng này, người mua cam kết mua tài sản vào ngày cụ thể với mức giá đã định trước. Sinh lợi khi giá tăng hơn dự kiến, lỗ khi không đạt mức giá đã thỏa thuận.

Đặc điểm:

• Nghĩa vụ mua vào ngày đã định
• Giá cả cạnh tranh hơn khi ngày đáo hạn xa hơn
• Rủi ro cao hơn do khó dự đoán trong dài hạn

Ví dụ: Mua cổ phiếu Microsoft ở mức 300 đô la trong vòng ba tháng. Nếu giá lên 320 đô la, lợi nhuận 20 đô la mỗi cổ phiếu. Nếu giảm xuống 250 đô la, lỗ 50 đô la mỗi cổ phiếu.

Quyền chọn

Quyền chọn cho phép người mua có quyền, không bắt buộc, mua hoặc bán một tài sản ở mức giá cụ thể vào ngày xác định. Được bảo vệ bằng khoản đặt cọc (phí) sẽ mất nếu không thực hiện quyền chọn.

Quyền chọn mua (Calls)

Cho phép mua tài sản ở mức giá đã định. Lợi nhuận sinh ra khi giá thị trường vượt mức giá thực hiện.

Ví dụ: Quyền mua cổ phiếu Apple ở mức 180 đô la trong vòng ba tháng. Nếu giá đạt 200 đô la, thực hiện quyền, sinh lợi 20 đô la mỗi cổ phiếu. Nếu giảm xuống 150 đô la, bỏ quyền, chỉ mất phí.

Quyền chọn bán (Puts)

Hoạt động ngược lại, cho phép “bán” tài sản ở mức giá cố định. Lợi nhuận khi giá giảm dưới mức giá thực hiện.

Ví dụ: Quyền bán cổ phiếu Santander ở mức 3 euro mỗi cổ phiếu trong vòng ba tháng. Nếu giảm xuống 2,5 euro, lợi nhuận 0,5 euro mỗi cổ phiếu. Nếu tăng lên 3,5 euro, bỏ quyền với thiệt hại hạn chế ở phí.

Swaps

Giao dịch trao đổi dòng tiền chủ yếu dành cho nhà đầu tư tổ chức. Dùng để cân bằng rủi ro giữa các hoạt động tài chính khác nhau.

Ví dụ: Santander và BBVA trao đổi lãi suất. Santander có khoản vay lãi suất biến, BBVA lãi suất cố định. Kết quả: BBVA hưởng lãi suất cạnh tranh hơn, Santander giảm rủi ro biến động.

Phân tích ưu nhược điểm

Ưu điểm của các phái sinh tài chính:

• Tiềm năng lợi nhuận lớn
• Bảo vệ vị thế với chi phí thấp (đặc biệt quyền chọn)
• Phí thấp hơn giao dịch truyền thống
• Tăng tính linh hoạt vận hành

Nhược điểm:

• Rủi ro biến động cao
• Phức tạp kỹ thuật hơn
• Rủi ro mất toàn bộ trong một số kịch bản (hợp đồng tương lai)
• Yêu cầu kiến thức chuyên môn cao

Chiến lược đầu tư thực tiễn

Các phái sinh tài chính hoạt động tối ưu khi đi song song với các khoản đầu tư truyền thống.

Chiến lược phòng vệ qua hợp đồng tương lai: Một nhà đầu tư sở hữu cổ phiếu có xu hướng tăng nhưng dự đoán điều chỉnh tạm thời. Họ ký hợp đồng bán hợp đồng tương lai cùng loại với mức giá cố định. Nếu giá tăng, họ lợi nhuận từ vị thế ban đầu. Nếu giảm, họ nhận giá đã cam kết của hợp đồng tương lai.

Chiến lược bảo vệ bằng quyền chọn: Tương tự như trên, nhưng rủi ro hạn chế. Nếu thị trường diễn biến thuận lợi, họ thu lợi đầy đủ. Nếu không, chỉ mất phí quyền chọn.

Khuyến nghị khi giao dịch phái sinh

Các công cụ này có độ biến động lớn và đòi hỏi kiến thức chuyên sâu. Chỉ nên sử dụng khi đã hiểu rõ.

Khuyến nghị 1: Sử dụng phái sinh như công cụ phòng vệ

Cách thận trọng nhất là hỗ trợ các hoạt động đã có. Nếu bạn đầu tư vào một tài sản, ký hợp đồng phái sinh đối nghịch để tránh thiệt hại lớn.

Khuyến nghị 2: Ưu tiên phái sinh rủi ro thấp hơn

Quyền chọn phù hợp hơn vì giới hạn rủi ro ở phí. Hợp đồng tương lai có giá cạnh tranh hơn nhưng đòi hỏi nghĩa vụ lớn hơn.

Khuyến nghị 3: Phân tích xu hướng dài hạn

Càng xa ngày đáo hạn của phái sinh, phân tích cơ bản càng quan trọng. Hiểu rõ xu hướng trước khi cam kết trong trung hạn hoặc dài hạn.

Kết luận

Không phải nhà đầu tư nào cũng sẵn sàng vận hành phái sinh tài chính, nhưng những ai có khả năng sẽ tiếp cận các cơ hội lợi nhuận vượt trội. Hợp đồng tương lai cho phép giá cả cạnh tranh hơn với rủi ro cao hơn. Quyền chọn mang lại lợi ích vừa phải với rủi ro kiểm soát được.

Chìa khóa là sử dụng chúng như phần bổ sung cho các chiến lược truyền thống, giảm thiểu tổng thể rủi ro trong khi mở rộng tiềm năng lợi nhuận. Nhiều nhà đầu tư có kinh nghiệm tích hợp phái sinh tài chính như công cụ phòng vệ, bảo vệ các hoạt động chính và tối ưu hóa kết quả.