Báo cáo tài chính 101: Tại sao nhà đầu tư cần phải biết điều này?

Trong thế giới đầu tư hiện nay, quyết định không nên dựa vào cảm xúc hoặc tin đồn một mình. Điều quan trọng là dữ liệu thực tế (FACT) được rút ra từ phân tích, và một trong những nguồn dữ liệu quý giá nhất chính là báo cáo tài chính vì nó kể câu chuyện về tình hình tài chính của công ty qua các số liệu và dữ liệu cụ thể.

Báo cáo tài chính là gì? Tại sao lại quan tâm?

Báo cáo tài chính (Financial Statement) là tài liệu tổng hợp thông tin tài chính của công ty, thể hiện hình ảnh về sức khỏe tài chính của doanh nghiệp đó, lợi nhuận lỗ ra sao, còn tiền mặt để chi tiêu hay không, và mức nợ nần như thế nào.

Theo nguyên tắc, báo cáo tài chính có ba mục đích chính:

• Đánh giá tình trạng tài chính: Kiểm tra xem công ty có vững mạnh không
• Phân tích hiệu quả: Xem công ty có lợi nhuận tốt không
• Quyết định đầu tư: Là dữ liệu nền tảng để quyết định mua cổ phiếu

Tất cả các doanh nghiệp đều phải lập báo cáo tài chính để gửi cho cơ quan thuế, nhưng ngoài ra còn có thể dùng làm công cụ lập kế hoạch và ra quyết định kinh doanh.

Báo cáo tài chính có mấy loại? Bao gồm những gì?

Báo cáo tài chính gồm 4 phần chính:

1. Bảng cân đối kế toán (Balance Sheet) - Dấu hiệu rủi ro

Bảng này cho biết tại một ngày nhất định công ty có bao nhiêu tài sản, nợ phải trả là bao nhiêu, và vốn chủ sở hữu còn lại bao nhiêu. Cứ như chụp một bức hình về dấu hiệu sức khỏe tài chính.

Công thức đơn giản: Tài sản = Nợ phải trả + Vốn chủ sở hữu

Nếu tài sản của công ty lớn hơn nợ phải trả nhiều, thể hiện công ty có nền tảng tốt. Nhưng nếu nợ phải trả tăng cao, cần cẩn trọng.

2. Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (Income Statement) - Quan trọng nhất

Báo cáo này cho biết trong một năm công ty có doanh thu bao nhiêu, chi phí ra sao, và còn lợi nhuận hay lỗ bao nhiêu.

Đây là thứ nhà đầu tư quan tâm nhất vì:

• Thấy doanh thu có tăng trưởng không
• Chi phí có kiểm soát không
• Lợi nhuận ròng tăng hay giảm

3. Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (Cash Flow Statement) - Nguy hiểm không thấy rõ

Nhiều người nghĩ lợi nhuận cao = hạnh phúc, nhưng tiền mặt thực tế có thể không nhiều. Báo cáo này thể hiện tiền mặt vào ra thực sự của công ty.

Nếu công ty có lợi nhuận nhưng không có tiền mặt thật, có thể là dấu hiệu cảnh báo.

4. Báo cáo biến động vốn chủ sở hữu (Statement of Changes in Equity)

Thể hiện sự thay đổi của vốn như phát hành cổ phiếu mới, trả cổ tức, hoặc lợi nhuận tích lũy.

Lợi ích của việc đọc báo cáo tài chính

✓ Giảm rủi ro: Phòng tránh đầu tư vào công ty có vấn đề tiềm ẩn

✓ Quyết định dựa trên dữ liệu: Không dựa vào may rủi, mà dựa vào dữ liệu thực tế

✓ Tìm cơ hội trên thị trường: Nhìn thấy các công ty tăng trưởng nhanh nhưng giá cổ phiếu còn rẻ

✓ Phân tích cạnh tranh: So sánh lợi nhuận của các công ty cùng ngành

✓ Lập kế hoạch tài chính: Biết nên đầu tư bao nhiêu, khi nào

Nhược điểm và hạn chế

✗ Rất phức tạp: Một số người đọc không hiểu vì quá nhiều thuật ngữ kế toán

✗ Thông tin có độ trễ: Báo cáo tài chính ra chậm, thị trường có thể đã thay đổi rồi

✗ Chỉ là con số: Không nói về các yếu tố khác như nhân sự, xu hướng thị trường, hay cạnh tranh

✗ Dữ liệu có thể không chính xác: Kế toán có tính linh hoạt, công ty có thể mô tả số liệu tốt hơn thực tế

Cách kiểm tra báo cáo tài chính

Nếu bạn muốn đọc báo cáo tài chính của cổ phiếu nước ngoài, như cổ phiếu Mỹ, có nhiều cách tiếp cận:

Trang web của công ty: Phần lớn các công ty niêm yết đều có mục Investor Relations để công bố báo cáo tài chính

Trang web dữ liệu tài chính: Investing.com, Bloomberg, Yahoo Finance, Google Finance… cung cấp dữ liệu tóm tắt dạng biểu đồ và bảng biểu

Báo cáo của nhà phân tích: Các nhà phân tích thường viết báo cáo phân tích báo cáo tài chính để dễ hiểu hơn

5 câu hỏi cần đặt ra khi đọc báo cáo tài chính

1. Bảng cân đối kế toán: Tổng tài sản là bao nhiêu? Tổng nợ phải trả là bao nhiêu? Vốn chủ sở hữu còn lại là bao nhiêu?

2. Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh: Công ty có lợi nhuận hay lỗ? Lợi nhuận tăng hay giảm so với năm trước?

3. Báo cáo lưu chuyển tiền tệ: Tiền mặt đến từ đâu? Chi tiêu vào đâu? Tiền mặt tăng hay giảm?

4. Các tỷ số tài chính: Tỷ lệ nợ trên tài sản là bao nhiêu? Lợi nhuận trên cổ phiếu có tăng không?

5. Rủi ro: Có yếu tố rủi ro nào đáng lo ngại? Công ty có kế hoạch quản lý rủi ro ra sao?

Dùng dữ liệu từ báo cáo tài chính để quyết định mua cổ phiếu

Sau khi bạn đọc báo cáo tài chính và hiểu rõ, tiếp theo là chọn công cụ đầu tư phù hợp.

Ngoài mua cổ phiếu truyền thống, bạn còn có thể dùng CFD (Contract for Difference), phù hợp cho nhà đầu tư muốn linh hoạt hơn.

So sánh: CFD vs cổ phiếu truyền thống

Ưu điểm của CFD:

• Sử dụng đòn bẩy cao hơn = chi phí thấp nhưng lợi nhuận lớn hơn
• Có thể bán khống để kiếm lợi từ giảm giá (Chọn SELL)
• Không cần nhiều tiền mặt như mua cổ phiếu truyền thống
• Phù hợp cho nhà giao dịch ngắn hạn

Nhược điểm:

• Rủi ro cao do dùng đòn bẩy, thua lỗ có thể vượt vốn ban đầu
• Cần biết quản lý rủi ro tốt

Tóm lại: Tại sao báo cáo tài chính lại quan trọng

Học và sử dụng báo cáo tài chính hiệu quả giúp nhà đầu tư có thể:

✓ Giảm rủi ro bằng cách nhận diện các vấn đề tiềm ẩn

✓ Quyết định dựa trên nền tảng, không cảm tính

✓ Tìm kiếm cơ hội thực sự trên thị trường

✓ Hiểu rõ công ty mình đầu tư, không ngạc nhiên sau này

Dù bạn là nhà đầu tư dài hạn hay nhà giao dịch ngắn hạn, việc biết đọc báo cáo tài chính là kỹ năng nền tảng giúp tăng tỷ lệ thành công trong đầu tư. Vậy nên, nếu chưa từng đọc, hãy bắt đầu ngay từ bây giờ!