Báo cáo lợi nhuận và lỗ (P&L) mà nhà đầu tư cần biết: Cách đọc và cách sử dụng để mang lại lợi ích

Khi nói đến đầu tư, một trong những tài liệu quan trọng nhất cần hiểu rõ là báo cáo lợi nhuận và lỗ (Profit and Loss Statement hoặc P&L). Tài liệu này không chỉ là những con số đơn thuần mà chủ doanh nghiệp xem qua rồi bỏ đó, mà là công cụ thể hiện sức khỏe tài chính của công ty và có thể dùng để đánh giá xem doanh nghiệp có thể tạo ra lợi nhuận bền vững hay không.

Báo cáo lợi nhuận và lỗ là gì và tại sao nó quan trọng đối với nhà đầu tư

Báo cáo lợi nhuận và lỗ là tài liệu tài chính tóm tắt doanh thu và chi phí của doanh nghiệp trong một khoảng thời gian nhất định, thể hiện rõ doanh nghiệp có lãi hay lỗ. Tài liệu này rất quan trọng đối với nhiều bên vì:

• Nhà đầu tư dùng để kiểm tra xem công ty họ đang xem xét đầu tư có khả năng sinh lợi hay không
• Ban quản lý dùng để biết phần nào của hoạt động kinh doanh định hướng cho tương lai của công ty
• Chủ nợ dùng để đánh giá khả năng thanh toán của công ty

Ngoài ra, báo cáo lợi nhuận và lỗ còn giúp ban quản lý điều chỉnh chiến lược kinh doanh bằng cách nhận biết phần nào chi phí có thể giảm xuống và phần nào doanh thu có tiềm năng tăng lên.

Công thức cơ bản: cách tính báo cáo lợi nhuận và lỗ

Nguyên tắc tính báo cáo lợi nhuận và lỗ rất đơn giản:

Tổng doanh thu − Tổng chi phí = Lợi nhuận (hoặc lỗ)

Các biến số này có ý nghĩa như sau:

• Tổng doanh thu (Total Revenue): Tổng số tiền doanh nghiệp thu được từ bán hàng, dịch vụ hoặc nguồn khác
• Tổng chi phí (Total Expenses): Tổng số tiền doanh nghiệp đã chi để vận hành, như tiền lương, tiền thuê, chi phí quảng cáo
• Lợi nhuận hoặc lỗ (Profit or Loss): Chênh lệch giữa doanh thu và chi phí

Ví dụ phân tích: các mức lợi nhuận bạn cần biết

Khi hoàn thành báo cáo lợi nhuận và lỗ, kết quả không chỉ dừng lại ở con số lợi nhuận cuối cùng, mà còn thể hiện các mức lợi nhuận khác nhau, mỗi mức đều kể câu chuyện riêng:

1. Lợi nhuận gộp (Gross Profit)

Công thức: Doanh thu − Giá vốn hàng bán

Mức này cho biết doanh nghiệp có thể định giá sản phẩm hoặc dịch vụ cao hơn chi phí sản xuất bao nhiêu. Nếu lợi nhuận gộp cao, chứng tỏ doanh nghiệp kiểm soát chi phí tốt.

2. Lợi nhuận hoạt động (Operating Profit/EBIT)

Công thức: Lợi nhuận gộp − Chi phí bán hàng − Chi phí quản lý

Mức này thể hiện lợi nhuận từ hoạt động chính của doanh nghiệp, không tính các khoản chi phí tài chính. Nếu mức này tăng lên, cho thấy hoạt động kinh doanh chính hiệu quả.

3. Lợi nhuận ròng (Net Income)

Công thức: Tổng doanh thu − Tổng chi phí (bao gồm thuế)

Đây là con số cuối cùng thể hiện lợi nhuận còn lại của công ty sau khi trừ tất cả các chi phí. Con số này rất quan trọng vì nó phản ánh doanh nghiệp có thể tạo ra sự giàu có cho chủ sở hữu hoặc cổ đông hay không.

Các yếu tố cần xem: Đọc P&L đúng cách

Khi bạn xem báo cáo lợi nhuận và lỗ của công ty, cần kiểm tra các điểm sau:

1. Thời gian − Dữ liệu này bao gồm khoảng thời gian nào (tháng, quý hay năm)? Điều này rất quan trọng vì các công ty khác nhau có thể trình bày P&L khác nhau.

2. Lợi nhuận hay lỗ − Bạn cần hiểu rõ tình trạng của doanh nghiệp là gì. Nếu Doanh thu > Chi phí thì là lợi nhuận, còn nếu Doanh thu < Chi phí thì là lỗ.

3. Nguồn doanh thu − Doanh thu đến từ những phần nào? Một số doanh nghiệp có nhiều nguồn doanh thu khác nhau, giúp giảm rủi ro.

4. Cơ cấu chi phí − Chi phí chủ yếu dành cho phần nào? Có thể giảm được không? Điều này rất quan trọng cho kế hoạch phát triển trong tương lai.

Các dạng của báo cáo lợi nhuận và lỗ: chọn dạng nào

Báo cáo lợi nhuận và lỗ có hai dạng chính:

1. Dạng báo cáo (Report Form)

Dạng này sắp xếp theo thứ tự từ trên xuống dưới:

• Phần doanh thu (ở trên)
• Phần chi phí (ở giữa)
• Phần lợi nhuận hoặc lỗ ròng (ở dưới)

Ưu điểm: Dễ đọc, phù hợp để trình bày ngắn gọn, ai cũng có thể hiểu ngay.

2. Dạng tài khoản (Account Form)

Dạng này chia trang thành 2 phần (giống như hình chữ T):

• Phía bên trái: Chi phí
• Phía bên phải: Doanh thu

Cuối cùng sẽ tính chênh lệch giữa hai phía để cân bằng tổng của hai bên.

Ưu điểm: Đầy đủ, rõ ràng, được các tổ chức chấp nhận, có hệ thống rõ ràng.

Tầm quan trọng chiến lược: Sử dụng P&L để ra quyết định

Báo cáo lợi nhuận và lỗ không chỉ là tài liệu tài chính, mà còn là công cụ để lập kế hoạch tương lai của doanh nghiệp:

• Đánh giá hiệu quả: Xem doanh nghiệp quản lý chi phí và tạo ra doanh thu tốt đến đâu
• So sánh tiến trình: So sánh P&L năm nay với năm trước để xem lợi nhuận tăng hay giảm
• Phân tích tình hình: Tìm ra phần nào của hoạt động cần cải thiện
• Lập kế hoạch điều chỉnh: Dựa trên dữ liệu này để quyết định giảm chi phí nào hoặc tăng doanh thu từ đâu

Tóm lại: Hiểu P&L để đầu tư thông minh

Báo cáo lợi nhuận và lỗ (Profit and Loss Statement) là một trong những tài liệu tài chính đơn giản nhất nhưng có giá trị cao nhất. Khi bạn hiểu cách đọc và khai thác nó, bạn sẽ đánh giá chất lượng doanh nghiệp tốt hơn.

Tuy nhiên, khi đầu tư, không nên dựa vào P&L một cách duy nhất. Cần xem thêm các yếu tố khác như bảng cân đối kế toán, dòng tiền, đặc điểm ngành nghề, chất lượng quản lý và xu hướng ngành. Càng có nhiều dữ liệu, quyết định đầu tư của bạn sẽ càng chính xác và có giá trị hơn.