Hiện tượng lạm phát trong nền kinh tế ngày nay, nhà đầu tư cần biết những gì

Trong những năm gần đây, lạm phát đã trở thành chủ đề thảo luận sôi nổi trên thị trường tài chính. Điều này là do sự phục hồi kinh tế sau cuộc khủng hoảng dịch bệnh, nhu cầu đối với các sản phẩm bị ức chế lâu nay, và vấn đề hạn chế về cung ứng toàn cầu đã dẫn đến giá hàng hóa liên tục tăng. Tình hình này đã tạo ra thách thức cho người dân, doanh nhân và nhà đầu tư. Bài viết này sẽ giúp chúng ta hiểu sâu hơn về bản chất của lạm phát và cách thích ứng phù hợp.

Lạm phát (Inflation) Là gì

Lạm phát đề cập đến một tình trạng kinh tế trong đó mức giá của hàng hóa và dịch vụ liên tục tăng lên. Điều này có nghĩa là giá trị thực tế của đồng tiền đang giảm xuống. Khi chúng ta mua cùng một sản phẩm, chúng ta phải chi trả nhiều tiền hơn so với năm trước.

Lấy một ví dụ đơn giản, giả sử ông A có 50 baht - anh ta có thể mua được nhiều bát cơm. Nhưng sau khi thời gian trôi qua, giá cơm tăng lên. Bây giờ 50 baht chỉ có thể mua được một bát. Đó chính là tác động của lạm phát.

Ai được lợi ích và ai mất lợi ích từ lạm phát

Các nhóm người được hưởng lợi bao gồm doanh nhân, thương gia và những người có thu nhập thay đổi dễ dàng, vì họ có thể điều chỉnh giá bán hàng hóa theo tình hình thị trường. Trong khi đó, nhân viên lương cơ định, mặc dù nhận được tăng lương, nhưng tỷ lệ tăng thường thấp hơn tỷ lệ lạm phát, do đó họ bị mất lợi ích.

Các yếu tố thúc đẩy lạm phát

Nguyên nhân chung

Lạm phát phát sinh từ 3 nguyên nhân chính:

1. Nhu cầu hàng hóa tăng lên trong khi cung ứng không đủ (Demand Pull Inflation) Khi người tiêu dùng muốn mua nhiều hàng hóa và dịch vụ hơn, nhưng nhà sản xuất không thể sản xuất đủ lượng, người bán có quyền lực để tăng giá.

2. Giá thành sản xuất tăng lên (Cost Push Inflation) Khi giá nguyên liệu thô, chi phí lao động hoặc năng lượng cao hơn, nhà sản xuất phải tăng giá hàng hóa để duy trì tỷ suất lợi nhuận.

3. Khối lượng tiền nhiều đổ vào thị trường (Printing Money Inflation) Khi chính phủ hoặc ngân hàng trung ương tăng lượng tiền trong nền kinh tế nhanh chóng, sẽ gây ra lạm phát nghiêm trọng.

Nguyên nhân lạm phát hiện tại

Tình hình hiện tại phức tạp hơn, bắt nguồn từ nhiều yếu tố:

• Phục hồi kinh tế sau khủng hoảng Nền kinh tế nhiều nước cố gắng phục hồi giữa những thách thức khác nhau

• Nhu cầu về nhiên liệu và nguyên liệu thô tăng lên Khi các nước mở cửa nền kinh tế, giá dầu thô, khí tự nhiên, thép, đồng, v.v. tăng vọt từ mức thấp nhất năm 2020

• Vấn đề gián đoạn chuỗi cung ứng (Supply Chain Disruption) Thiếu container, thiếu chip bán dẫn, khiến chi phí vận chuyển và sản xuất tăng đáng kể

• Sự tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ hơn dự báo Hoa Kỳ và nhiều thị trường mới nổi có tỷ lệ tăng trưởng cao hơn dự báo

Theo dữ liệu của IMF vào tháng 1 năm 2567, nền kinh tế toàn cầu được dự báo sẽ tăng trưởng 3,1% trong năm 2567 và 3,2% trong năm 2568. Mặc dù cao hơn dự báo một chút, nhưng vẫn thấp hơn mức trung bình trong quá khứ, do chính sách tiền tệ nghiêm ngặt và hỗ trợ tài chính giảm.

Cách đo lạm phát

Cách chọn đo tỷ lệ lạm phát - Thái Lan sử dụng Chỉ số giá tiêu dùng (Consumer Price Index: CPI) do Bộ Thương mại thu thập dữ liệu giá của 430 sản phẩm và dịch vụ mỗi tháng.

Ví dụ, vào tháng 1 năm 2567, chỉ số giá tiêu dùng ở mức 110,3 (cơ sở 2562 = 100) tăng 0,3% so với cùng kỳ năm trước. Tỷ lệ lạm phát chung (năm so với năm) giảm xuống 1,11%, mức thấp nhất trong 35 tháng.

Sự giảm tỷ lệ lạm phát này bắt nguồn từ sự giảm giá hàng hóa nhóm năng lượng do các biện pháp từ chính phủ, cũng như sự giảm giá rau tươi và thịt do sản lượng tăng.

Lạm phát so với giảm phát - Chúng khác nhau như thế nào

Giảm phát (Deflation) là một hiện tượng ngược lại với lạm phát, đó là tình trạng kinh tế trong đó mức giá hàng hóa và dịch vụ liên tục giảm xuống.

Giảm phát xảy ra khi:

• Nhu cầu hàng hóa co hẹp
• Lượng tiền trong nền kinh tế không đủ
• Nhà sản xuất giảm sản xuất

Điều quan trọng là cả lạm phát và giảm phát có mức độ cao và kéo dài đều gây độc hại cho nền kinh tế. Tuy nhiên, lạm phát ở mức vừa phải là tốt cho sự tăng trưởng kinh tế, trong khi giảm phát thường chỉ ra sự suy giảm của tín tâm giữa người tiêu dùng và doanh nhân.

Tác động của lạm phát đến cuộc sống hàng ngày

Chi phí sống tăng vọt

Lạm phát khiến giá hàng hóa thiết yếu hàng ngày như thịt, rau, dầu, trứng liên tục tăng. Ví dụ, thịt lợn năm 2564 là 137,5 baht/kg, năm sau (2565) tăng vọt lên 205 baht/kg. Ớt cay từ 45 baht/kg năm 2564 tăng lên 185 baht/kg năm 2565.

Sự tăng lên của chi phí sống này ảnh hưởng đến sức mua của người dân.

Tác động đến doanh nhân và thị trường lao động

Khi giá hàng hóa tăng, nhu cầu mua giảm, năng suất giảm, công ty có thể phải xem xét giảm số lượng nhân viên, tỷ lệ thất nghiệp tăng lên.

Trong một số trường hợp, ví dụ Công ty Cổ phần Dầu khí Vietsovpetro (Công khai), khi giá dầu tăng vọt trong nửa đầu năm 2565, công ty có doanh thu 1.685.419 tỷ baht và lợi nhuận ròng đạt 64.419 tỷ baht, tăng 12,7% so với năm trước. Điều này cho thấy một số doanh nghiệp có thể kiếm lợi nhuận từ lạm phát.

Tác động đến mức kinh tế vĩ mô

Nếu lạm phát có mức độ cao, có thể dẫn đến Stagflation - một sự kết hợp của lạm phát cao và sự co hẹp của nền kinh tế. Tình hình này dẫn đến:

• Sức mua giảm
• Doanh số bán hàng của doanh nhân giảm
• Đầu tư và mở rộng kinh doanh chậm lại
• Tỷ lệ thất nghiệp tăng lên
• Tỷ lệ tăng trưởng GDP giảm

Stagflation là một tình hình không mong muốn cho bất kỳ nền kinh tế nào. Hiện tại nền kinh tế Thái Lan vẫn chưa bước vào tình hình này, nhưng vẫn cần phải theo dõi chặt chẽ.

Ưu điểm và nhược điểm của lạm phát

Ưu điểm ✅

• Nền kinh tế mở rộng Chủ doanh nghiệp có thể bán hàng hóa với giá cao hơn, dẫn đến tăng đầu tư và việc làm

• Tỷ lệ thất nghiệp giảm Nhu cầu sản phẩm tăng lên dẫn đến cần thuê nhiều người hơn để theo kịp nhu cầu thị trường

• Giá trị tiền dịch chuyển Người có nợ được lợi, vì họ có thể thanh toán nợ bằng tiền có giá trị thấp hơn

Nhược điểm ❌

• Lạm phát điên cuồng (Hyper Inflation) Khi lạm phát tăng vọt nhanh chóng, giá hàng hóa đắt hơn, người tiêu dùng mua ít đi, doanh số giảm, sản xuất chậm lại, sa thải nhân viên tăng lên

• Sức mua giảm Chi phí sống tăng lên. Nếu tiền của chúng ta không được đầu tư để tạo lợi tức, giá trị sẽ giảm theo thời gian

• Sự bất ổn của hệ thống tài chính Lạm phát cao trong một thời gian dài có thể khiến người dân chuyển sang đầu tư vào tài sản có rủi ro cao, tạo ra bong bóng trên các tài sản khác nhau

Cách ứng phó với lạm phát

Điều chỉnh tài chính

1. Lập kế hoạch đầu tư phù hợp Trong bối cảnh lạm phát, lãi suất tiền gửi thấp, nên đưa tiền vào đầu tư vào tài sản cho lợi tức cao, như cổ phiếu, quỹ tương hỗ, bất động sản

2. Tránh nợ không cần thiết Lập kế hoạch chi tiêu chặt chẽ. Mua những hàng hóa thực sự cần thiết

3. Chọn tài sản ổn định Vàng, trái phiếu lãi suất nổi hoặc Trái phiếu liên kết lạm phát có điều chỉnh lãi suất theo lạm phát

4. Theo dõi tin tức kinh tế Chú ý đến thông báo chính sách của ngân hàng trung ương, thay đổi lãi suất và xu hướng lạm phát

Lựa chọn đầu tư trong thời kỳ lạm phát

Cổ phiếu nhóm ngân hàng Được lợi từ lãi suất tăng, lợi nhuận từ chênh lệch lãi suất cao hơn

Cổ phiếu nhóm bảo hiểm Nhận lợi tức tăng từ đầu tư vào trái phiếu với lợi tức điều chỉnh cao hơn

Vàng Giá biến động theo cùng hướng với lạm phát. Đây là tài sản ổn định, phù hợp cho đầu tư dài hạn

Quỹ bất động sản Tiền thuê điều chỉnh theo lạm phát. Ổn định, không biến động theo thị trường chứng khoán

Trái phiếu Chọn loại Floating Rate Bond có điều chỉnh lãi suất theo những thay đổi của thị trường

Kết luận

Lạm phát đề cập đến tình trạng kinh tế trong đó giá hàng hóa và dịch vụ liên tục tăng lên. Nó bắt nguồn từ nhu cầu tăng lên, chi phí sản xuất cao hơn hoặc đưa nhiều tiền vào hệ thống.

Ở mức vừa phải, lạm phát là tốt cho nền kinh tế. Tuy nhiên, nếu xảy ra lạm phát điên cuồng (Hyper Inflation), nó sẽ gây ra khó khăn cho người dân và nền kinh tế, khác với giảm phát - có mức giá giảm xuống và là tín hiệu tiêu cực cho nền kinh tế.

Các nhà đầu tư và người dân nói chung nên theo dõi dữ liệu kinh tế, hiểu bản chất của lạm phát và điều chỉnh tài chính cho phù hợp, để có thể tạo ra cơ hội từ tình hình đó một cách hiệu quả.