Tại sao thị trường chứng khoán Mỹ liên tục ngừng giao dịch? Đọc ngay bài viết này để hiểu rõ cơ chế "phanh khẩn cấp" này

Năm 2020 có thể nói là điên cuồng. Chỉ trong vòng một tháng, Chỉ số S&P 500 đã bị dừng giao dịch bốn lần, thậm chí nhà đầu tư huyền thoại Warren Buffett — người từng chứng kiến năm lần dừng giao dịch — cũng phải tỏ ra ngạc nhiên. Và trong những năm gần đây, chủ đề dừng giao dịch lại nổi lên, khiến các nhà đầu tư bắt đầu lo lắng — cơ chế dừng giao dịch này cuối cùng là cứu tinh hay là chất xúc tác cho thị trường?

Dừng giao dịch là gì? Nói một cách đơn giản

Cơ chế dừng giao dịch có tên tiếng Anh là “Circuit Breaker”, khái niệm thực ra rất đơn giản: khi thị trường chứng khoán giảm mạnh, cảm xúc của nhà đầu tư sụp đổ, và xảy ra bán tháo sợ hãi quy mô lớn, sàn giao dịch sẽ nhấn nút tạm dừng, bắt buộc thị trường ngừng giao dịch.

Đây không phải để trừng phạt các nhà đầu tư, mà là để cho mọi người một khoảng thời gian bình tĩnh. Giống như cầu chì tự động đập khi mạch điện quá tải, cơ chế dừng giao dịch sẽ can thiệp khi thị trường biến động quá mức, cho phép mọi người có thời gian tiếp thu tin tức mới và đánh giá lại tình hình, thay vì bị cuốn vào bán tháo một cách mù quáng bởi cảm xúc sợ hãi.

Cơ chế dừng giao dịch được kích hoạt như thế nào? Ba điểm ngưỡng cần nhớ

Cơ chế dừng giao dịch của thị trường chứng khoán Mỹ chia thành ba cấp, dựa trên mức giảm trong một ngày của Chỉ số S&P 500:

Dừng giao dịch cấp 1: Giảm 7%

• Khi được kích hoạt trong giờ giao dịch 09:30-15:25, thị trường tạm dừng giao dịch 15 phút
• Nếu được kích hoạt sau 15:25 thì giao dịch tiếp tục
• Cấp độ này chỉ được kích hoạt một lần trong cùng một ngày giao dịch

Dừng giao dịch cấp 2: Giảm 13%

• Tương tự tạm dừng 15 phút trong 09:30-15:25
• Nếu được kích hoạt sau 15:25 thì giao dịch tiếp tục
• Cần phải giảm tiếp từ cấp 1 để kích hoạt cấp độ này

Dừng giao dịch cấp 3: Giảm 20%

• Bất kể khi nào được kích hoạt, sẽ dừng toàn bộ giao dịch trong ngày hôm đó
• Đây là lá chắn cuối cùng, đại diện thị trường đã mất kiểm soát

Nói đơn giản, hai cấp đầu tiên giống như đèn vàng, cho bạn 15 phút bình tĩnh; cấp 3 giống như đèn đỏ, giao dịch hôm nay kết thúc.

Tại sao phải thiết lập cơ chế này?

Lịch sử hình thành cơ chế dừng giao dịch rất đặc biệt. Vào ngày 19 tháng 10 năm 1987, Chỉ số Công nghiệp Dow Jones đã giảm 22,61% trong một ngày, tạo nên mức giảm trong một ngày đáng kinh ngạc nhất trong lịch sử thị trường chứng khoán Mỹ. Lúc đó thị trường hoàn toàn mất kiểm soát, các thị trường chứng khoán toàn cầu đồng loạt sụt giảm, các nhà quản lý nhận ra rằng phải thiết lập một loại “van an toàn” nào đó để ngăn chặn thị trường hoàn toàn sụp đổ.

Từ đó trở đi, mục đích chính của cơ chế dừng giao dịch là ngăn chặn thị trường mất kiểm soát do giao dịch phi lý tính. Khi giá cổ phiếu bị thúc đẩy nhiều hơn bởi cảm xúc chứ không phải bởi những cơ bản, tạm dừng giao dịch có thể cho phép nhà đầu tư có thời gian đánh giá lại tình hình, giảm bớt hiệu ứng bầy đàn dẫn đến bán tháo.

Đồng thời, dừng giao dịch cũng có thể ngăn ngừa hiện tượng “flash crash”. Vào ngày 6 tháng 5 năm 2010, các hoạt động bất thường của một số nhà giao dịch tần số cao từng tạo ra một lượng lớn các lệnh bán trong thời gian ngắn, khiến chỉ số Dow Jones giảm 1000 điểm trong 5 phút. Với cơ chế dừng giao dịch, khi những tình huống cực đoan xảy ra thị trường sẽ tự động đóng cửa, cho hệ thống cơ hội để phục hồi sự lý trí.

Bốn lần dừng giao dịch năm 2020 dạy cho chúng ta bài học gì?

Mặc dù dừng giao dịch đã tồn tại từ năm 1988, nhưng nó thực sự xuất hiện thường xuyên là vào năm 2020. Năm đó, đại dịch COVID-19 đột ngột bùng phát, và loài người phải đối mặt với một mối đe dọa hoàn toàn chưa biết. Tốc độ lây lan của dịch bệnh vượt quá dự kiến, các quốc gia đều áp dụng các biện pháp cách ly, hoạt động kinh tế gần như đã đình chỉ.

Đồng thời xảy ra việc giá dầu mỏ sụt giảm. Các cuộc đàm phán giữa Saudi Arabia và Nga đã thất bại, Saudi Arabia tăng sản lượng khai thác dầu, và giá dầu thế giới đã giảm theo. Hai cú sốc này叠 lên nhau, châm ngòi cho bom nổ của thị trường chứng khoán.

Ngày 9 tháng 3, 12 tháng 3, 16 tháng 3, 18 tháng 3, Chỉ số S&P 500 đã bốn lần kích hoạt dừng giao dịch cấp 1. Cho đến ngày 18 tháng 3, Chỉ số Nasdaq đã giảm 26% so với điểm cao nhất tháng 2, S&P 500 giảm 30%, Chỉ số Công nghiệp Dow Jones giảm 31%. Vào thời điểm đó, tỷ lệ thất nghiệp tăng vọt, doanh thu của các công ty sụt giảm, các nhà đầu tư phổ biến lo sợ suy thoái kinh tế, tiếng nói bán tháo liên tục xảy ra.

Dừng giao dịch có thực sự ổn định thị trường không?

Câu trả lời cho câu hỏi này là “không hoàn toàn chắc chắn”.

Tác dụng tích cực: Dừng giao dịch thực sự có thể thêm một chất an dịu cho thị trường trong một số thời điểm. Khi mọi người đều sợ hãi bán tháo, việc bắt buộc tạm dừng giao dịch có thể ngắt đứt sự truyền tải cảm xúc, cho phép một số nhà đầu tư có cơ hội suy nghĩ lạnh lùng, thay vì bị cuốn vào theo đà mù quáng.

Tác dụng tiêu cực: Nhưng đôi khi dừng giao dịch lại có thể làm tăng cảm giác lo lắng. Vì biết rằng những điểm ngưỡng dừng giao dịch tồn tại, một số nhà đầu tư sẽ tăng tốc bán tháo khi gần tiếp cận những điểm ngưỡng đó, sợ rằng sẽ bị khóa mà không thể kịp dừng lỗ. Hiệu ứng “sớm khởi động” này có thể khiến tính biến động của thị trường tăng thêm.

Nếu gặp lại dừng giao dịch, nhà đầu tư nên làm gì?

Trước tiên, cần nhận ra rằng, dừng giao dịch thường xảy ra trước những sự kiện lớn không thể dự đoán được — dịch bệnh, chiến tranh, khủng hoảng tài chính và những sự kiện bất ngờ khác. Những điều này bạn không thể dự đoán chính xác trước.

Thứ hai, cần thay đổi tâm thế. Khi dừng giao dịch xảy ra, thị trường đầy sợ hãi, nhưng cũng đầy cơ hội. Nếu bạn nắm giữ tiền mặt, bạn thực tế có thể bố trí vị trí ở mức thấp khi những người khác sợ hãi.

Khuyến nghị cụ thể:

• Giữ dự trữ tiền mặt dồi dào, đảm bảo tính thanh khoản của vốn
• Phân tán đầu tư, tránh rủi ro tập trung trên một tài sản
• Khi dừng giao dịch xảy ra, đừng bán hoặc mua một cách mù quáng, sử dụng khoảng thời gian tạm dừng để suy nghĩ lạnh lùng
• Quan điểm dài hạn rất quan trọng, trong lịch sử sau mỗi lần dừng giao dịch, thị trường chứng khoán Mỹ cuối cùng đều phục hồi và tạo nên những mức cao kỷ lục mới

Tổng kết

Cơ chế dừng giao dịch từ khi được thiết lập năm 1988 đến nay, đã được kích hoạt năm lần. Nó không phải để chấm dứt đầu tư, mà là để cho thị trường một cơ hội để lấy lại hơi thở. Hệ thống ba cấp dừng giao dịch được thiết kế rất hợp lý: ba điểm ngưỡng 7%, 13%, 20%, tương ứng đại diện cho đèn vàng, đèn vàng và đèn đỏ.

Hiểu được bản chất của cơ chế dừng giao dịch, có thể giúp bạn duy trì lý trí khi gặp phải những tình hình thị trường cực đoan. Hãy nhớ: thị trường sẽ biến động, con người sẽ sợ hãi, nhưng những nhà đầu tư hiểu rõ cơ chế luôn tìm được cách để ứng phó.