Nhà đầu tư sợ nhất điều gì? Không phải biến động thị trường, mà là khám phá ra rằng khi mất hết tiền, tất cả đều là những lời nói dối được lên kế hoạch kỹ lưỡng. Lý do tại sao lừa đảo kiểu Ponzi liên tục diễn ra trên toàn thế giới, bao gồm cả Đài Loan, chính là vì nó hoàn hảo nắm bắt được sự khao khát lợi nhuận khổng lồ trong bản chất con người.

Bộ mặt thật của lừa đảo kiểu Ponzi: Tại sao nó luôn có hiệu quả

Lừa đảo kiểu Ponzi không phải là một tạo mới tài chính phức tạp, mà là một mô hình cướp bóc côi trần nhất. Cái tên này xuất phát từ một người Italia tên là Charles Ponzi, người đã thiết kế một kế hoạch có vẻ hoàn hảo vào đầu thế kỷ 20, nhưng chỉ trong vòng một năm đã lừa được hàng chục triệu đô la.

Phương pháp của Ponzi thực ra rất đơn giản: bịa đặt những câu chuyện đầu tư với lợi suất cao, sử dụng tiền của các nhà đầu tư mới để trả “lợi nhuận” cho các nhà đầu tư sớm, và cứ như vậy cho đến khi dòng tiền mới cạn kiệt, toàn bộ kế hoạch sẽ sụp đổ. Điều chính là kế hoạch này từ đầu không liên quan đến bất kỳ hoạt động đầu tư thực tế nào — tất cả “lợi nhuận” đều đến từ vốn chính của những người tham gia sau.

Năm 1903, Ponzi nhập cư trái phép vào Mỹ, làm công nhân sơn, lao công và các công việc khác ở tầng dưới xã hội, thậm chí bị đi tù vì giả mạo tại Canada, bị giam giữ ở Atlanta vì buôn bán người. Nhưng sau nhiều lần thất bại, anh ta phát hiện ra cách nhanh nhất để giàu có chính là gian lận tài chính. Năm 1919, Chiến tranh Thế giới thứ nhất vừa kết thúc, nền kinh tế thế giới lâm vào hỗn loạn, Ponzi lợi dụng cơ hội này tuyên bố rằng mua phiếu gửi bưu điện ở châu Âu và bán lại cho Mỹ sẽ có lãi, sau đó đưa ra một kế hoạch đầu tư hứa hẹn hoàn lại 50% trong 45 ngày.

Trong vòng một năm, gần bốn mươi nghìn cư dân Boston tham gia vào kế hoạch này, hầu hết là công nhân lao động biết biếc về tài chính, họ trung bình đầu tư vài trăm đô la. Mặc dù Financial Times đã xuất bản bài viết chỉ ra rằng kế hoạch này là lừa đảo, Ponzi lại bác tờ báo thông qua giấy tờ in, và tiếp tục hút dẫn “nhà đầu tư” mới bằng một lương niệm rất lớn. Tháng 8 năm 1920, khi không còn tìm được đủ tiền mới, đế chế của Ponzi sụp đổ ngay tức khắc, anh ta bị kết tội 5 năm tù.

Lịch sử lặp lại: Các trường hợp lừa đảo kiểu Ponzi hiện đại

Kể từ thời Ponzi, hình thức lừa đảo kiểu Ponzi đã thay đổi, nhưng bản chất của nó vẫn không bao giờ thay đổi.

Trường hợp Madoff: 20 năm lừa dối ở Wall Street

Nếu lừa đảo của Ponzi là thử nước, thì gian lận của Madoff là đạt tới đỉnh cao. Bernard Madoff là một người môi giới đầu tư nổi tiếng của Mỹ, từng là chủ tịch Nasdaq, tên tuổi của anh ta chính là đại diện cho sự tin tưởng và chuyên môn. Đây cũng là chìa khóa để anh ta có thể thành công lừa dối các nhà đầu tư trong suốt 20 năm.

Madoff cẩn thận xâm nhập vào các câu lạc bộ Do Thái cao cấp, sử dụng bạn bè, gia đình và đối tác kinh doanh để phát triển “hạ tầng”, hấp thụ được 175 tỷ đô la đầu tư theo cách lăn tuyết. Anh ta hứa với các nhà đầu tư một tỷ lệ lợi nhuận ổn định 10% mỗi năm, và khoe khoang rằng anh ta “có thể dễ dàng kiếm lợi nhuận trên các thị trường tăng hay giảm” — điều này tự nó đã là dấu hiệu của lừa đảo.

Những gì khách hàng không biết là tất cả các khoản lợi nhuận đầu tư ấn tượng đều đến từ vốn của những người khác. Cho đến khi khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 xảy ra, sự yếu thị thị trường khiến các nhà đầu tư bắt đầu rút tiền, yêu cầu chạy ngân hàng khoảng 7 tỷ đô la ngay lập tức phơi bày ra lời nói dối khổng lồ này. Năm 2009, Madoff bị kết tội gian lận và bị phạt 150 năm tù, giá trị vụ án lên tới 648 tỷ đô la, trở thành vụ lừa đảo lớn nhất trong lịch sử Mỹ.

PlusToken: Lừa đảo kiểu Ponzi mới với danh nghĩa blockchain

Nếu Madoff lợi dụng sự tin tưởng của nhà đầu tư vào tài chính truyền thống, thì PlusToken lợi dụng thiếu hiểu biết của nhà đầu tư về công nghệ mới. Dự án tự xưng là một ứng dụng ví blockchain này được quảng bá rộng rãi ở Trung Quốc, Đông Nam Á và những nơi khác, bao gồm cả thị trường Đài Loan, hứa hẹn lợi nhuận đầu tư hàng tháng từ 6%-18%.

Theo báo cáo từ đội phân tích blockchain Chainalysis, vụ lừa đảo này đã chiếm được khoảng 2 tỷ đô la đầu tư tiền mã hóa, trong đó 185 triệu đô la đã được bán ra. Tháng 6 năm 2019, khi PlusToken không thể hoàn trả tiền và dịch vụ khách hàng nhân tạo dừng lại, các nhà đầu tư bị chiến dịch mới ý thức được rằng họ đã mất hết tiền.

Trường hợp này đặc biệt đáng cảnh báo đối với các nhà đầu tư Đài Loan, bởi vì nhiều người dân Đài Loan do lý thuyết không đủ về “blockchain”, “tiền mã hóa” và những khái niệm mới khác, đã trở thành nạn nhân chính của lừa đảo.

Cách nhà đầu tư Đài Loan xác định lừa đảo kiểu Ponzi

Lừa đảo kiểu Ponzi liên tục thành công ở Đài Loan, lý do là hầu hết các nhà đầu tư thiếu ý thức rủi ro cơ bản và kiến thức tài chính. Dưới đây là các điểm cốt lõi để xác định lừa đảo kiểu Ponzi:

Cảnh báo về những lời hứa “rủi ro thấp, lợi nhuận cao”

Đây là đặc điểm điển hình nhất của lừa đảo kiểu Ponzi. Nếu một khoản đầu tư hứa hẹn lợi nhuận hàng ngày 1%, lợi nhuận hàng tháng 30%, hoặc “đầu tư chắc chắn lãi không bao giờ lỗ”, thì nó gần như là nói với bạn: “Tôi là kẻ lừa đảo”. Bất kỳ khoản đầu tư nào cũng chịu ảnh hưởng của chu kỳ kinh tế, không có lợi suất tích cực ổn định 100%. Madoff có thể lừa được 20 năm chính là vì anh ta mang lá cờ “lợi nhuận ổn định”, nhiều nhà đầu tư có kinh nghiệm cũng bị lừa, chưa nói đến những người bình thường.

Các sản phẩm đầu tư phức tạp và khó hiểu nên gây ra nghi ngờ

Kẻ lừa đảo thích thiết kế dự án phức tạp, bí mật, khó hiểu. Họ sẽ sử dụng các thuật ngữ chuyên môn khác nhau, blockchain, AI, giao dịch định lượng và những khái niệm khác để làm nhầm lẫn nhà đầu tư, nhưng thực tế bên trong dự án thiếu bất kỳ sự hỗ trợ kinh doanh thực tế nào. Nếu bên dự án trả lời không rõ ràng, trì hoãn hoặc mơ hồ với các câu hỏi chi tiết của bạn, đây đã là một cờ đỏ rất rõ ràng.

Kiểm tra tính hợp pháp và minh bạch của dự án

Thông qua hệ thống công thương kiểm tra xem công ty dự án có đăng ký hợp pháp không, tiền đầu tư có được kiểm duyệt bởi các bộ phận giám sát không. Lừa đảo kiểu Ponzi thường liên quan đến các dự án chưa đăng ký hoặc khoản đầu tư chưa được kiểm duyệt. Nếu không thể tìm thấy thông tin công ty, hoặc vốn đăng ký công ty không phù hợp với quy mô hoạt động thực tế, bạn nên cảnh báo ngay.

Khó khăn trong hoàn lại tiền là tín hiệu cuối cùng của lừa đảo kiểu Ponzi

Khi bạn muốn rút tiền, kẻ lừa đảo sẽ đặt ra các rào cản khác nhau — tăng phí, thay đổi quy tắc rút tiền, trì hoãn thời gian chuyển tiền. Đây là tín hiệu rằng lừa đảo kiểu Ponzi sắp sụp đổ, bởi vì họ không còn đủ tiền mới để đáp ứng các yêu cầu rút tiền.

Xác định mô hình “tháp vàng” hút mê người tham gia

Lừa đảo kiểu Ponzi thích sử dụng phần thưởng giới thiệu để hấp dẫn nhà đầu tư hút mê người tham gia. Nếu cách kiếm tiền chính của một dự án không phải là lợi nhuận đầu tư thực tế, mà thông qua tuyển dụng các thành viên mới để nhận hoa hồng, thì đây là một hình thức bán hàng đa cấp biến tướng. Các nhà đầu tư Đài Loan cần cẩn thận đặc biệt với những lời giới thiệu từ những người “tâm huyết” xung quanh, đây thường là cách lây lan của lừa đảo.

Sự “thần thánh hóa” người sáng lập dự án nên gây ra cảnh báo

Những kẻ điều hành lừa đảo kiểu Ponzi thường tự tạo hình ảnh là thiên tài hoặc anh hùng. Chẳng hạn, người sáng lập 3M tài chính cộng tác tự đặt mình là “kẻ cứu tinh”. Nếu một dự án quảng cáo quá mức về người sáng lập của nó được thần thánh hóa, bạn nên ngay lập tức hoài nghi.

Tìm kiếm ý kiến chuyên môn

Trước khi quyết định, hãy gửi dự án đầu tư cho cố vấn đầu tư chuyên nghiệp hoặc cố vấn tài chính xem xét. Hầu hết lừa đảo kiểu Ponzi không thể chịu được sự xem xét kỹ lưỡng của các chuyên gia.

Vượt qua tham lam, bảo vệ bản thân

Lý do cơ bản tại sao lừa đảo kiểu Ponzi luôn có thị trường là do sự khao khát giàu nhanh của con người. Kẻ lừa đảo hiểu rõ điều này, họ không nhấn mạnh những yếu tố rủi ro của đầu tư, mà chỉ sử dụng các con số lợi suất cao để kích thích tham lam của nhà đầu tư.

Quy tắc sắt của đầu tư là: Rủi ro và lợi suất tương xứng. Không có ngoại lệ, cũng không bao giờ có ngoại lệ. Khi bạn nhìn thấy cơ hội đầu tư vi phạm nguyên tắc này, phản ứng đầu tiên của bạn nên là tránh xa, không phải nuôi hy vọng.

Sự tích lũy tài sản thật sự cần thời gian, kiên nhẫn và lý tính. Những khoản đầu tư hứa hẹn lợi nhuận bất thường ngắn hạn thường chính là con đường dẫn đến phá sản. Đối với các nhà đầu tư Đài Loan, trong bối cảnh lừa đảo kiểu Ponzi liên tục xuất hiện ngày nay, phòng chống tốt nhất chính là giữ đầu óc tỉnh táo, vượt qua sự tham lam trong tâm, ghi nhớ câu nói đơn giản “trời không bao giờ rơi bánh ngọt”.