Có thể giao dịch khi cổ phiếu tăng trần hoặc giảm sàn hay không? Hiện tượng giới hạn thị trường mà nhà đầu tư cần biết

Gìa là giới hạn trần và sàn của cổ phiếu? Hiểu rõ các khái niệm cốt lõi trong một lần

Trong giao dịch chứng khoán, biến động giá cổ phiếu có giới hạn tự nhiên. Ví dụ tại thị trường Đài Loan, quy định rõ ràng rằng mức tăng giảm trong ngày của cổ phiếu không vượt quá 10% so với giá đóng cửa của ngày giao dịch trước đó — đó chính là cơ chế “trần” và “sàn”.

Khi giá cổ phiếu tăng đến mức tối đa cho phép trong ngày, đó là trần, giá không còn tiếp tục tăng nữa; ngược lại, khi giá giảm đến mức thấp nhất trong ngày, đó là sàn, giá dừng giảm. Ví dụ, TSMC nếu giá đóng cửa ngày hôm trước là 600 đồng, thì trần trong ngày là 660 đồng (trần), sàn là 540 đồng (sàn).

Cơ chế này phản ánh trạng thái mất cân bằng cực độ của thị trường: khi trần, lượng mua vượt xa lượng bán; khi sàn, lượng bán lớn hơn nhiều so với lượng mua.

Làm thế nào để nhận biết cổ phiếu trần hoặc sàn chỉ trong một cái nhìn?

Trên phần mềm giao dịch, cổ phiếu trần sẽ được đánh dấu màu đỏ nền, còn cổ phiếu sàn thì nền xanh lá. Đặc điểm rõ ràng hơn là biểu đồ giá biến thành một đường ngang hoàn toàn — trong suốt thời gian giao dịch, giá không có biến động.

Cũng có thể nhận biết qua sổ lệnh. Khi trần, lệnh mua chất đống cao như núi còn lệnh bán gần như trống rỗng, vì người muốn mua nhiều hơn người muốn bán. Khi sàn, tình hình ngược lại, lệnh bán đầy ắp, mua ít ỏi, thị trường tràn ngập áp lực bán tháo.

Có thể mua bán cổ phiếu trần hoặc sàn không? Phân tích quy tắc giao dịch thực tế

Khi cổ phiếu trần:

• Nhà đầu tư đặt lệnh mua phải xếp hàng chờ giao dịch, có thể gặp khó khăn trong việc thực hiện
• Lệnh bán gần như được thực hiện ngay lập tức, vì thị trường có nhiều người muốn mua

Nói đơn giản, khi trần, thoát ra dễ, vào thì cần may mắn.

Khi cổ phiếu sàn:

• Lệnh mua gần như được khớp ngay lập tức, thị trường đầy người muốn bán
• Lệnh bán phải chờ đợi, vì ít người sẵn sàng mua

Mua vào sàn không khó, bán ra thì phải chờ.

Một nhận thức quan trọng là: trần và sàn đều không cấm giao dịch, giao dịch vẫn diễn ra bình thường, chỉ khác về độ dễ hay khó trong việc khớp lệnh theo hướng.

Những yếu tố thúc đẩy cổ phiếu trần: bốn nguyên nhân phổ biến

1. Tin tức tích cực lớn thúc đẩy Công ty đột nhiên công bố báo cáo tài chính ấn tượng (doanh thu quý tăng vọt, EPS tăng mạnh) hoặc nhận đơn hàng lớn (như TSMC thắng hợp đồng Apple, NVIDIA), thị trường phản ứng nhanh chóng kéo giá lên trần. Các chính sách ưu đãi cũng là yếu tố thúc đẩy, như chính phủ hỗ trợ năng lượng xanh hoặc thưởng cho ngành xe điện, dòng vốn đổ vào ngành mạnh mẽ.

2. Hiệu ứng luân chuyển các chủ đề nóng Cổ phiếu liên quan đến AI do nhu cầu máy chủ tăng vọt thường trần ngay lập tức, cổ phiếu ngành sinh học cũng thường xuyên bị đẩy mạnh do các chủ đề nóng. Trong các đợt thị trường cuối quý, các quỹ đầu tư và nhà đầu cơ thường đẩy mạnh cổ phiếu thiết kế IC và các cổ phiếu điện tử nhỏ để tăng thành tích, dễ dàng kích hoạt.

3. Tín hiệu kỹ thuật chuyển mạnh Giá cổ phiếu vượt qua vùng tích lũy dài hạn kèm theo khối lượng đột biến, hoặc dư nợ vay ký quỹ quá cao gây ra áp lực bán khống, đều thu hút lực mua theo đuổi, khiến giá bị khóa trần.

4. Tập trung cổ phần vào tay các nhà lớn Các nhà đầu tư nước ngoài và quỹ đầu tư liên tục mua ròng lớn, hoặc các nhà lớn giữ chặt cổ phần các cổ phiếu nhỏ và trung, khiến thị trường không còn cổ phiếu để bán, kéo giá trần dễ dàng, khó cho các nhà đầu tư nhỏ lẻ tham gia.

Nguyên nhân phía sau của sàn: bốn tình huống phổ biến

1. Tin xấu đè nặng Báo cáo tài chính xấu (lỗ lớn hơn, biên lợi nhuận giảm), bê bối công ty (gian lận tài chính, cán bộ cao cấp liên quan) hoặc dấu hiệu suy thoái ngành xuất hiện, đều gây ra tâm lý hoảng loạn bán tháo, khó tránh khỏi sàn.

2. Rủi ro hệ thống thị trường bùng phát Như khủng hoảng COVID-19 năm 2020 gây giảm điểm toàn diện, hoặc sụp đổ thị trường Mỹ ảnh hưởng, cổ phiếu ADR của TSMC giảm mạnh dẫn đến kéo theo nhóm cổ phiếu công nghệ Đài Loan đồng loạt sàn.

3. Nhà lớn bán tháo và ký quỹ bị cắt Nhà lớn sau khi đẩy giá lên cao sẽ bán ra, nhà đầu tư nhỏ bị kẹt; hơn nữa, ký quỹ kích hoạt lệnh gọi ký quỹ, như đợt sụp đổ ngành vận tải năm 2021, giá lập tức sàn, nhà đầu tư nhỏ bán không kịp.

4. Mất mốc kỹ thuật quan trọng Giá phá vỡ các đường trung bình tháng, quý hoặc các mức hỗ trợ quan trọng, hoặc xuất hiện cây nến đen dài khối lượng lớn (dấu hiệu bán tháo của nhà lớn), gây áp lực cắt lỗ, dẫn đến sàn ngay lập tức.

Cơ chế kiểm soát biến động của thị trường chứng khoán toàn cầu: So sánh Đài Loan và Mỹ

Thị trường Đài Loan áp dụng hạn mức biến động giá cố định, giới hạn mức tăng giảm trong ngày của cổ phiếu là 10%, khi đạt giới hạn giá, giá bị đóng băng.

Thị trường Mỹ không có giới hạn trần cổ phiếu, nhưng có cơ chế ngắt quãng (hệ thống tạm dừng giao dịch tự động) như phương án thay thế. Khi biến động mạnh đến một mức độ nhất định, hệ thống tự động tạm ngưng giao dịch để thị trường bình tĩnh trở lại.

Phân loại ngắt quãng của Mỹ gồm:

• Ngắt quãng chỉ số chính: S&P 500 giảm hơn 7% sẽ tạm dừng 15 phút, giảm hơn 13% tạm dừng 15 phút nữa, giảm hơn 20% thì đóng cửa ngày.
• Ngắt quãng cổ phiếu riêng lẻ: Một cổ phiếu trong vòng 15 giây tăng hoặc giảm quá 5%, lập tức tạm dừng giao dịch một thời gian (thời gian tùy loại cổ phiếu).

Khi gặp phải giới hạn trần hoặc sàn, nhà đầu tư thông minh nên làm gì?

Chiến lược 1: Bình tĩnh phân tích, tránh hành động theo cảm xúc

Những người mới thường mắc sai lầm là theo đuổi đỉnh hoặc bán tháo theo cảm tính. Cách đúng là làm rõ nguyên nhân. Sàn? Nếu công ty không có vấn đề cơ bản, chỉ bị ảnh hưởng tâm lý hoặc yếu tố ngắn hạn, khả năng hồi phục cao, nên giữ hoặc mua dần. Trần? Đừng vội mua đuổi, cần xác nhận tin tích cực có thật và duy trì được hay không, tốt nhất là chờ đợi.

Chiến lược 2: Chuyển hướng sang các cổ phiếu liên quan

Khi một cổ phiếu tăng trần do tin tích cực, các cổ phiếu trong chuỗi cung ứng hoặc ngành cạnh tranh thường cũng sẽ tăng theo. Ví dụ, khi TSMC trần, các nhà sản xuất bán dẫn khác cũng thường tăng. Một số công ty niêm yết tại Mỹ (như TSMC TSM) có thể giao dịch qua các công ty chứng khoán quốc tế, giúp linh hoạt phân bổ vốn.

Hiểu rõ trần, sàn không phải để đuổi theo sóng, mà để giúp nhà đầu tư ra quyết định hợp lý trong các tình huống cực đoan của thị trường.