Hướng dẫn đầu tư sản phẩm phái sinh: 5 công cụ chính dành cho người mới bắt đầu và câu hỏi thường gặp

Derivatives là gì? Hướng dẫn đầy đủ cho người mới bắt đầu

Nói về công cụ đầu tư, đa số mọi người nghĩ đến cổ phiếu, ngoại hối, hàng hóa và các tài sản cơ bản khác. Nhưng thực tế, mỗi công cụ tài chính đều có các sản phẩm tài chính phái sinh tương ứng. Vậy, 衍生商品 là gì? Có những loại nào? Làm thế nào để giao dịch? Bài viết này sẽ giúp bạn trả lời lần lượt 10 câu hỏi phổ biến nhất của nhà đầu tư.

衍生性商品 (Derivatives) là hợp đồng tài chính có thể giao dịch, giá trị hoàn toàn phụ thuộc vào hiệu suất giá của tài sản cơ sở. Những tài sản cơ sở này có thể là cổ phiếu, trái phiếu, hàng hóa lớn, chỉ số hoặc lãi suất. Khi giá của tài sản cơ sở biến động, giá của sản phẩm phái sinh cũng sẽ biến động theo.

Nói đơn giản,衍生商品 giống như một công cụ đầu tư dựa trên tham chiếu của tài sản cơ sở. So với việc mua trực tiếp hàng hóa,衍生商品 cung cấp phương thức giao dịch linh hoạt hơn.

Các đặc điểm chính của衍生性商品

衍生商品 được ưa chuộng chủ yếu vì các đặc tính sau:

Hiệu ứng đòn bẩy: Nhà đầu tư chỉ cần nộp một khoản tiền ký quỹ nhỏ, có thể kiểm soát lượng tài sản lớn. Ví dụ, muốn giao dịch Bitcoin trị giá 95,000 USD, qua衍生商品 chỉ cần bỏ ra một phần nhỏ vốn, giảm đáng kể rào cản gia nhập.

Cơ chế giao dịch hai chiều: Dù thị trường tăng hay giảm, nhà đầu tư đều có cơ hội lợi nhuận. Có thể mua (lựa chọn tăng giá) hoặc bán khống (lựa chọn giảm giá), chiến lược đa dạng hơn.

Chi phí ưu đãi: So với mua tài sản thực,衍生商品 thường có chi phí giao dịch thấp hơn, phí thủ tục rẻ hơn.

Thanh khoản dồi dào:衍生商品 có thể được giao dịch trên sàn hoặc thị trường OTC, không lo thiếu thanh khoản.

3 lý do chính để đầu tư衍生性商品

Tại sao nhà đầu tư lại đam mê giao dịch衍生商品? Có ba mục đích chính:

1. Đầu cơ kiếm lời
Nhà giao dịch dự đoán hướng đi của giá tài sản, sử dụng đòn bẩy để tăng lợi nhuận. Vì chỉ cần ký quỹ nhỏ để giao dịch lượng lớn tài sản, tỷ lệ lợi nhuận tiềm năng sẽ tăng cao.

2. Phòng ngừa rủi ro
Nhiều doanh nghiệp lớn sử dụng衍生商品 để tránh rủi ro về giá cả. Ví dụ, công ty dầu khí sẽ dùng hợp đồng kỳ hạn để cố định giá dầu, doanh nghiệp nông nghiệp dùng hợp đồng tương lai để bảo vệ giá sản phẩm nông nghiệp. Chiến lược phòng ngừa này giúp giảm thiểu sự không chắc chắn về chi phí vận hành.

3. Cơ hội chênh lệch giá (arbitrage)
Nhà đầu tư thông minh sẽ dựa vào chênh lệch giá giữa các thị trường để thực hiện arbitrage. Ví dụ, khi giá nguyên liệu đầu vào giảm, có thể dự đoán giá thành phẩm cũng sẽ giảm, từ đó xây dựng chiến lược chênh lệch giá.

Ưu điểm và rủi ro của衍生性商品

Ưu điểm

Thanh khoản cao:衍生商品 được giao dịch trên nhiều thị trường, đa dạng lựa chọn, nhiều cơ hội.

Công cụ quản lý rủi ro: Hiệu quả trong việc phòng ngừa rủi ro lãi suất, tỷ giá, giá cả và các rủi ro thị trường khác.

Chi phí giao dịch thấp: Phí giao dịch thấp, không có thuế tem, tổng chi phí thấp hơn so với giao dịch hàng thực.

Hiệu ứng đòn bẩy: Dùng vốn nhỏ để tạo lợi nhuận lớn, tăng tỷ suất sinh lời.

Rủi ro

Phức tạp cao: Cơ chế hoạt động của衍生商品 phức tạp, nhiều quy tắc, thiếu kiến thức dễ mắc sai lầm.

Rủi ro cao: Đòn bẩy là con dao hai lưỡi, vừa làm tăng lợi nhuận, vừa làm tăng tổn thất. Nếu thị trường đi ngược hướng, nhà đầu tư có thể đối mặt với rủi ro cháy tài khoản.

Rủi ro đối tác: Đặc biệt trong OTC, đối tác có thể không thực hiện nghĩa vụ hợp đồng, tồn tại rủi ro tín dụng.

Biến động giá dữ dội: Giá衍生商品 biến động nhanh, khó dự đoán, không phù hợp với nhà đầu tư có khả năng chịu rủi ro thấp.

5 loại chính của衍生性商品

衍生商品 có nhiều loại, nhưng chủ yếu được phân thành 5 nhóm sau:

① Hợp đồng tương lai (Futures)

Hợp đồng tương lai cho phép nhà đầu tư có nghĩa vụ mua hoặc bán tài sản tại một ngày cố định trong tương lai với giá đã thỏa thuận.

Đặc điểm chuẩn hóa: Được niêm yết trên sàn, quy chuẩn hợp đồng đồng nhất (giá trị, số lượng, thời gian thanh toán cố định), thuận tiện cho giao dịch tập trung.

Giao dịch đòn bẩy: Chỉ cần ký quỹ một phần nhỏ để kiểm soát lượng lớn tài sản, nhưng rủi ro cũng được nhân lên.

Tính linh hoạt trong giao dịch: Có thể đóng vị thế bất cứ lúc nào trên thị trường thứ cấp, không cần chờ đến ngày đáo hạn. Nếu không muốn giao hàng thực, có thể kết thúc vị thế trước ngày đáo hạn.

Lưu ý quan trọng: Hợp đồng tương lai có ngày đáo hạn rõ ràng. Nếu không đóng vị thế trước ngày đáo hạn, sàn sẽ tự động đóng vị thế theo giá thị trường. Ngoài ra, yêu cầu ký quỹ sẽ tăng dần gần ngày đáo hạn, không khuyến khích nhà đầu tư mới mua hợp đồng gần đến hạn.

② Quyền chọn (Options)

Quyền chọn cho phép người mua có quyền (không bắt buộc) mua hoặc bán tài sản tại một ngày nhất định trong tương lai với giá đã thỏa thuận.

Hợp đồng chuẩn hóa: Quy định rõ ràng về quy cách, bao gồm tài sản cơ sở, giá thực thi, ngày đáo hạn.

Tính đòn bẩy cao: Nhà đầu tư chỉ cần thanh toán một khoản phí nhỏ để có quyền giao dịch, đòn bẩy thường cao hơn hợp đồng tương lai.

Chiến lược đa dạng: Có thể chọn mua quyền mua (dự đoán tăng giá) hoặc quyền bán (dự đoán giảm giá), kết hợp các mức giá thực thi và ngày đáo hạn để xây dựng chiến lược phức tạp.

Rủi ro thời gian: Giá quyền chọn sẽ giảm dần theo thời gian, đặc biệt gần ngày đáo hạn. Nhiều quyền chọn hết hạn không giá trị, nên cần kiếm lợi nhuận trước hạn để có lợi nhuận.

③ Hợp đồng chênh lệch (CFDs)

Hợp đồng chênh lệch là thỏa thuận giữa hai bên để trao đổi chênh lệch giá giữa mở và đóng vị thế. Nhà đầu tư không sở hữu tài sản thực, chỉ giao dịch dựa trên biến động giá.

Ưu điểm phi chuẩn hóa: OTC, không quy chuẩn, linh hoạt cao, yêu cầu vốn thấp.

Đòn bẩy cao: Chỉ cần ký quỹ 1%-10% giá trị hợp đồng để kiểm soát toàn bộ vị thế.

Không giới hạn thời hạn đáo hạn: Khác hợp đồng tương lai, CFDs có thể giữ vị thế vô thời hạn, nhà đầu tư linh hoạt ra vào theo biến động giá.

Chọn nền tảng giao dịch: Vì không giao dịch trên sàn tập trung, cần chọn nền tảng hợp pháp, có quản lý chặt chẽ. Thanh khoản của một số tài sản có thể thấp, dễ xảy ra biến động lớn hoặc chênh lệch giá rộng.

④ Hợp đồng kỳ hạn (Forward)

Hợp đồng kỳ hạn là thỏa thuận riêng giữa hai bên để trao đổi tài sản tại một thời điểm đã định với mức giá đã thỏa thuận, không có trung gian.

Tùy chỉnh cao: Hai bên có thể thương lượng các điều khoản hợp đồng theo nhu cầu, bao gồm tài sản, ngày giao hàng, giá giao hàng, linh hoạt tối đa.

Tính dài hạn: Thường dùng cho đầu tư dài hạn hoặc quản lý rủi ro, không phù hợp cho đầu cơ ngắn hạn.

Rủi ro đối tác: Do là thỏa thuận riêng, tồn tại rủi ro đối tác không thực hiện nghĩa vụ. Đây là lý do hợp đồng kỳ hạn chủ yếu do các tổ chức tài chính và doanh nghiệp lớn sử dụng.

⑤ Hợp đồng hoán đổi (Swap)

Hoán đổi là hợp đồng giữa hai bên để trao đổi dòng tiền trong tương lai. Các loại phổ biến gồm: hoán đổi lãi suất, hoán đổi tiền tệ, hoán đổi hàng hóa.

Tùy chỉnh linh hoạt: Hai bên có thể thương lượng các điều khoản phù hợp, phù hợp nhu cầu.

Giữ lâu dài: Thường liên quan đến việc trao đổi dòng tiền trong thời gian dài, không phù hợp giao dịch ngắn hạn.

Độ phức tạp cao: Thường liên quan đến các tài liệu pháp lý, kế toán và tuân thủ quy định, chi phí giao dịch cao. Chủ yếu các tổ chức tài chính mới sử dụng.

衍生性商品 vs Giao dịch cổ phiếu: Có gì khác nhau?

Giao dịch cổ phiếu diễn ra trên sàn tập trung, quy tắc thống nhất, thanh khoản cao, an toàn. 衍生商品 do hợp đồng phức tạp đa dạng, rủi ro và cơ hội đi kèm.

Cảnh báo rủi ro khi giao dịch衍生性商品

Trước khi đầu tư衍生商品, cần nhận thức rõ các rủi ro sau:

Rủi ro biến động cao: Giá衍生商品 dễ xuất hiện các mức định giá cực đoan, khó dự đoán, không phù hợp với nhà đầu tư bảo thủ.

Rủi ro đòn bẩy: Dù đòn bẩy có thể nhân lợi nhuận, cũng làm tăng tổn thất. Khi thị trường đi ngược hướng, nhà đầu tư có thể mất sạch vốn nhanh chóng.

Rủi ro đối tác: Trong OTC, nếu đối tác không thực hiện hợp đồng, nhà đầu tư không được bảo vệ. Cần chọn nền tảng uy tín, có quản lý chặt chẽ.

Rủi ro phức tạp: Quy tắc衍生商品 phức tạp, thiếu kiến thức dễ đưa ra quyết định sai, gây thiệt hại lớn.

衍生性商品 giao dịch ở đâu?

Qua các công ty chứng khoán và công ty hợp đồng tương lai

Hầu hết các công ty chứng khoán đều cung cấp dịch vụ giao dịch衍生商品, thường phân thành hai loại:

• Chứng khoán: Chủ yếu cung cấp chứng quyền, quyền chọn, các衍生品 niêm yết trên sàn
• Hợp đồng tương lai: Chủ yếu cung cấp hợp đồng tương lai và quyền chọn

Các衍生品 niêm yết trên sàn đều phải qua đánh giá nghiêm ngặt, quy tắc giao dịch phức tạp, hạn chế nhiều.

Qua các nhà môi giới OTC

OTC là hình thức giao dịch hợp đồng trực tiếp giữa hai bên, không qua trung gian. Do không có chuẩn chung, hợp đồng phi chuẩn, hạn chế ít hơn, chi phí thấp hơn. Tuy nhiên, tồn tại rủi ro đối tác.

Các衍生商品 OTC có thể gồm: hợp đồng tương lai, quyền chọn, hợp đồng chênh lệch. Nhà đầu tư cần tự mở tài khoản CFD, hiểu rõ quy tắc, phí (ký quỹ, phí thủ tục, phương thức thanh toán).

Ai phù hợp đầu tư衍生性商品?

Không phải tất cả nhà đầu tư đều phù hợp, chủ yếu phù hợp với nhóm sau:

Doanh nghiệp sản xuất nguyên vật liệu: Công ty dầu khí, mỏ vàng, doanh nghiệp nông nghiệp có thể dùng hợp đồng kỳ hạn để cố định giá, phòng tránh rủi ro biến động giá.

Quỹ phòng hộ và công ty đầu tư: Sử dụng衍生品 để đòn bẩy vị thế, phòng ngừa rủi ro hoặc nâng cao hiệu quả danh mục.

Nhà giao dịch và nhà đầu tư cá nhân: Dùng để đầu cơ ngắn hạn, kiếm lợi nhanh. Người có khả năng chịu rủi ro và kiến thức chuyên môn có thể dùng đòn bẩy để tăng tốc tăng trưởng tài sản.

Nhà đầu tư tổ chức: Nhiều hợp đồng衍生 chỉ dành cho nhà đầu tư tổ chức. Nhà đầu tư cá nhân muốn tham gia, cách dễ nhất là mua các sản phẩm tài chính do tổ chức phát hành.

Lời khuyên cho người mới bắt đầu đầu tư衍生性商品

Cơ chế衍生商品 phức tạp, rủi ro cao, nhà mới cần chuẩn bị kỹ trước khi vào:

Học kỹ kiến thức cơ bản: Hiểu rõ hoạt động của từng loại衍生商品, không nên theo đuổi theo phong trào.

Bắt đầu từ nhỏ: Thử nghiệm qua tài khoản mô phỏng, sau đó dùng vốn nhỏ để giao dịch thực, tích lũy kinh nghiệm dần.

Chọn nền tảng uy tín: Phải chọn nền tảng có quản lý chặt chẽ, hợp pháp, giảm thiểu rủi ro đối tác.

Kiểm soát rủi ro: Đặt mức cắt lỗ/lợi nhuận hợp lý, không dùng đòn bẩy quá mức, luôn đặt an toàn vốn lên hàng đầu.

Đánh giá định kỳ: Ghi chép nhật ký giao dịch, phân tích kết quả, liên tục điều chỉnh chiến lược.

衍生性商品 là con dao hai lưỡi, cân bằng giữa rủi ro và cơ hội mới là trí tuệ của đầu tư dài hạn.