Cầu và cung: nền tảng định giá trong thị trường tài chính

Trong thị trường tài chính, giá của tài sản không xuất hiện từ không khí mà xuất phát từ quyết định của nhiều người mua và người bán. Hiểu được cơ chế đằng sau, các nhà đầu tư sẽ có công cụ mạnh mẽ để dự đoán chính xác xu hướng giá hơn. Trong bài viết này, chúng ta sẽ nghiên cứu xem cung và cầu đóng vai trò như thế nào đối với biến động giá trong thị trường tài chính và cách áp dụng vào quyết định đầu tư.

Các yếu tố thúc đẩy giá trong thị trường tài chính

Trước khi đi sâu vào từng thành phần, chúng ta cần hiểu rằng trong thị trường tài chính, người mua và người bán luôn liên hệ với nhau ở các mức giá khác nhau.

• Cầu (Demand) đề cập đến lượng tài sản mà nhà đầu tư muốn mua ở các mức giá khác nhau. Khi giá giảm, nhu cầu mua sẽ tăng lên, và nếu giá tăng, nhu cầu mua thường sẽ giảm.
• Cung (Supply) là lượng tài sản mà người bán muốn chào bán ở các mức giá khác nhau. Hành vi này trái ngược với cầu: khi giá cao, người bán sẵn lòng cung cấp nhiều hơn; còn khi giá thấp, họ sẽ chần chừ trong việc cung cấp.

Khi đường cầu và đường cung không cắt nhau, thị trường sẽ mất cân bằng. Nhưng giá sẽ điều chỉnh cho đến khi hai đường này gặp nhau. Điểm này gọi là cân bằng (Equilibrium), là điểm mà giá có xu hướng duy trì.

Cầu là gì

Cầu phát sinh từ mong muốn của nhà đầu tư và người tiêu dùng sở hữu tài sản. Khi vẽ đồ thị lượng và giá, ta sẽ có đường cầu (Demand Curve) dốc xuống. Ý nghĩa đơn giản là: giá thấp → lượng mua nhiều, giá cao → lượng mua ít.

Quy tắc của cầu

Mối quan hệ này không chỉ đơn thuần là quyết định dễ dàng, mà còn có hai yếu tố sâu xa thúc đẩy:

Hiệu ứng thu nhập (Income Effect) - Khi giá giảm, bạn còn lại nhiều tiền hơn trong túi, có thể mua nhiều hàng hơn, như thể giá trị của tiền của bạn tăng lên.

Hiệu ứng thay thế (Substitution Effect) - Khi giá của mặt hàng này giảm, nó sẽ rẻ hơn so với các mặt hàng tương tự khác, khiến bạn chuyển sang mua mặt hàng này thay thế.

Các yếu tố ảnh hưởng đến cầu

Cầu không chỉ bị ảnh hưởng bởi giá mà còn bởi các yếu tố khác:

• Thu nhập của nhà đầu tư
• Giá của các tài sản liên quan
• Sở thích hoặc niềm tin đầu tư
• Số lượng nhà đầu tư trên thị trường
• Dự đoán về giá trong tương lai
• Thời điểm, mùa vụ và các sự kiện đặc biệt

Ví dụ, nếu nền kinh tế phát triển tốt, nhà đầu tư có nhiều tiền hơn, nhu cầu đầu tư sẽ tăng. Hoặc nếu có tin tốt về công ty, niềm tin sẽ tăng, nhu cầu mua cổ phiếu cũng sẽ tăng.

Cung là gì

Cung là lượng tài sản mà người bán hoặc nhà sản xuất muốn chào bán ở các mức giá khác nhau. Đường cung (Supply Curve) dốc lên. Mối quan hệ này trái ngược với cầu: giá cao → lượng bán nhiều, giá thấp → lượng bán ít.

Quy tắc của cung

Khi giá tăng, người bán sẵn lòng cung cấp nhiều hơn vì lợi nhuận tăng. Ngược lại, khi giá giảm → lợi nhuận ít hơn → họ sẽ chần chừ trong việc cung cấp.

Các yếu tố ảnh hưởng đến cung

• Chi phí sản xuất hoặc chi phí để có được tài sản
• Giá của các mặt hàng khác có thể thay thế
• Số lượng người bán trên thị trường
• Công nghệ sẵn có
• Dự đoán về giá trong tương lai
• Các yếu tố bên ngoài như thiên tai, chính sách thuế, biến động tỷ giá

Ví dụ, nếu chi phí sản xuất tăng, nhà sản xuất sẽ giảm sản lượng. Hoặc nếu công ty mới IPO ra thị trường, cung cổ phiếu sẽ tăng lên.

Cân bằng và xác định giá

Giá thực tế trên thị trường không chỉ do cầu hoặc cung quyết định một mình, mà xảy ra tại điểm cắt nhau của hai đường này, gọi là cân bằng. Tại đây, lượng người mua muốn mua bằng lượng người bán muốn bán.

Tại sao giá có xu hướng duy trì ở mức cân bằng:

• Giá quá cao: Người bán muốn cung nhiều hơn, trong khi người mua muốn mua ít hơn, dẫn đến tồn kho. Người bán sẽ giảm giá.
• Giá quá thấp: Người mua muốn mua nhiều hơn, còn người bán muốn bán ít hơn, gây ra thiếu hàng. Giá sẽ bị đẩy lên cao.

Cơ chế này khiến giá có xu hướng duy trì cân bằng cho đến khi có yếu tố mới tác động.

Cầu và cung trong thị trường tài chính

Trong thị trường cổ phiếu và tài sản tài chính, quy luật cầu cung vẫn đúng, nhưng các yếu tố tác động phức tạp hơn.

Các yếu tố vĩ mô ảnh hưởng đến cầu

• Lãi suất: Khi lãi thấp, nhà đầu tư sẽ chuyển sang đầu tư cổ phiếu để tìm lợi nhuận.
• Tăng trưởng kinh tế: Khi kinh tế tốt, nhà đầu tư tự tin và nhu cầu đầu tư tăng.
• Thanh khoản: Nhiều tiền trong hệ thống sẽ thúc đẩy nhu cầu đầu tư.
• Niềm tin thị trường: Dự đoán và tình hình chính trị.

Các yếu tố ảnh hưởng đến cung

• Chính sách của công ty: Tăng vốn hoặc mua lại cổ phiếu ảnh hưởng trực tiếp đến lượng cổ phiếu trên thị trường.
• IPO: Các công ty mới niêm yết sẽ làm tăng cung cổ phiếu.
• Quy định thị trường: Các điều kiện như Thời kỳ Im lặng (Silent Period) hạn chế bán cổ phiếu của cổ đông lớn.

Hai yếu tố này phối hợp tác động lẫn nhau. Khi nền kinh tế mạnh, (cầu tăng), các công ty có thể đăng ký nhiều hơn, (cung tăng), và tác động đến giá cần xem xét cả hai phía.

Ứng dụng cầu cung trong phân tích cơ bản

Trong phân tích cơ bản, giá cổ phiếu được xem như đại diện cho giá trị thực của công ty. Các yếu tố ảnh hưởng đến dự đoán lợi nhuận sẽ làm thay đổi cầu cung.

• Tin tốt: Báo cáo lợi nhuận cao hơn dự kiến hoặc mở rộng kinh doanh → cầu tăng → nhà mua sẵn lòng mua giá cao hơn → giá tăng.
• Tin xấu: Lỗ hoặc vấn đề cạnh tranh → cầu giảm / cung tăng → nhà bán sẵn lòng giảm giá → giá giảm.

Ứng dụng cầu cung trong phân tích kỹ thuật

Nhà phân tích kỹ thuật sử dụng các công cụ để quan sát lực mua và lực bán trên thị trường.

( 1. Phân tích nến )Candle Stick Analysis###

• Nến xanh (Close > Open): lực mua thắng, thể hiện cầu mạnh, có thể dự đoán giá sẽ tiếp tục tăng.
• Nến đỏ (Close < Open): lực bán thắng, thể hiện cung mạnh, giá có thể tiếp tục giảm.
• Doji (Open ≈ Close): lực mua và bán cân bằng, thị trường do dự, giá có thể điều chỉnh hoặc đi ngang.

( 2. Phân tích xu hướng )Market Trend###

• Xu hướng tăng: giá tạo đỉnh mới liên tục, thể hiện cầu vẫn mạnh.
• Xu hướng giảm: giá tạo đáy mới liên tục, thể hiện cung vẫn mạnh.
• Điều chỉnh trong phạm vi: giá dao động giữa hai mức, thể hiện trạng thái do dự.

( 3. Hỗ trợ và kháng cự )Support & Resistance###

• Hỗ trợ: điểm cầu tích tụ, giá thường dừng không giảm tiếp.
• Kháng cự: điểm cung tích tụ, giá thường dừng không tăng tiếp.

Kỹ thuật Demand Supply Zone trong giao dịch

Kỹ thuật phổ biến là sử dụng Khu Vực Cầu Cung (Demand Supply Zone) để bắt các điểm đảo chiều và xu hướng tiếp diễn của giá.

( Giao dịch đảo chiều )Reversal###

Vùng Cầu Drop Base Rally (DBR):

• Giá giảm mạnh (Drop) thể hiện cung dư thừa.
• Tạo đáy tạm thời và hình thành nền (Base).
• Giá phá vỡ khỏi vùng tích lũy lên cao (Rally) khi có yếu tố tích cực.
• Nhà giao dịch có thể mua tại điểm phá vỡ.

Vùng Cung Rally Base Drop (RBD):

• Giá tăng nhanh (Rally) thể hiện cầu vượt quá cung.
• Tạo nền tạm thời (Base).
• Giá phá vỡ khỏi vùng tích lũy xuống thấp (Drop) khi có yếu tố tiêu cực.
• Nhà giao dịch có thể bán tại điểm phá vỡ.

( Giao dịch theo xu hướng )Continuation###

Rally Base Rally (RBR) - xu hướng tăng:

• Giá tăng, tạo nền, rồi tiếp tục tăng.
• Thể hiện cầu vẫn mạnh.

Drop Base Drop (DBD) - xu hướng giảm:

• Giá giảm, tạo nền, rồi tiếp tục giảm.
• Thể hiện cung vẫn mạnh.

Tóm tắt và ứng dụng thực tiễn

Cầu và cung là nền tảng của mọi biến động giá, dù là hàng hóa tự nhiên, dịch vụ, cổ phiếu hay tài sản tài chính. Nhà đầu tư và nhà giao dịch hiểu rõ nguyên lý này sẽ có lợi thế trong dự đoán và ra quyết định.

Công thức chính: tăng cầu + giảm cung = giá tăng, giảm cầu + tăng cung = giá giảm.

Thông qua nghiên cứu và thử nghiệm với dữ liệu giá thực, nhà đầu tư sẽ dần hoàn thiện hiểu biết và áp dụng nguyên lý này để phân tích thị trường một cách hiệu quả hơn.