Giao dịch hợp đồng tương lai từ cơ bản: Hợp đồng tương lai là gì, cách chơi, làm thế nào để tránh rủi ro

Rất nhiều nhà đầu tư mới khi tiếp xúc với cổ phiếu sẽ nhanh chóng nghe thấy khái niệm hợp đồng tương lai (futures). Nhưng hợp đồng tương lai thực sự là gì? Tại sao có người kiếm lợi nhuận khủng từ nó, còn có người lại mất sạch vốn? Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất của giao dịch hợp đồng tương lai.

Hợp đồng tương lai là gì? Giải thích ngắn gọn trong một câu

Hợp đồng tương lai là một hợp đồng tiêu chuẩn, trong đó hai bên mua bán cam kết sẽ giao dịch một lượng tài sản nhất định vào một thời điểm trong tương lai với mức giá xác định ngày hôm nay. Tài sản này có thể là đậu nành, vàng, dầu thô, hoặc chỉ số chứng khoán, tỷ giá thậm chí là trái phiếu.

Điểm mấu chốt: Bạn chỉ cần đặt cọc một phần tiền (ký quỹ) để khóa vị thế, chứ không cần thanh toán toàn bộ. Đây chính là điểm khác biệt lớn nhất giữa hợp đồng tương lai và giao dịch giao ngay.

Lịch sử hợp đồng tương lai: bắt nguồn từ rủi ro nông nghiệp

Hợp đồng tương lai ra đời gắn liền với ngành nông nghiệp. Thời kỳ đầu, nông dân phải đối mặt với rủi ro thị trường lớn — mùa vụ bội thu thì giá giảm, mất mùa thì giá tăng vọt. Để tránh rủi ro biến động giá không kiểm soát được này, thương nhân và nông dân bắt đầu ký hợp đồng: năm nay mua với giá cố định để giao hàng vào năm sau.

Ý tưởng đơn giản này đã phát triển thành thị trường hợp đồng tương lai hiện đại. So với cách thời cổ Trung Quốc thiết lập kho dự trữ để cân bằng giá, các nước phương Tây sớm nhận ra cách quản lý rủi ro bằng công cụ hợp đồng.

Hợp đồng tương lai và giao ngay khác nhau như thế nào?

Nói ngắn gọn, hợp đồng tương lai dùng ít vốn để kiểm soát vị thế lớn, còn giao ngay thì mua bao nhiêu tiền bấy nhiêu.

Hợp đồng tương lai chứa đựng những thông tin gì?

Mỗi hợp đồng tương lai đều rõ ràng ghi chú:

• Tên và mã tài sản
• Số lượng giao dịch (quy cách hợp đồng)
• Bước giá nhỏ nhất
• Thời gian giao dịch
• Ngày giao hàng
• Phương thức giao hàng (thực phẩm hoặc thanh toán tiền mặt)

Những chi tiết này quyết định phạm vi thao tác và mức độ rủi ro của bạn.

Làm thế nào để chơi hợp đồng tương lai? 5 bước cơ bản

Bước 1: Xác định loại giao dịch của bạn

Trước tiên, hỏi chính mình: Bạn là nhà đầu tư dài hạn hay nhà giao dịch ngắn hạn?

• Nhà đầu tư dài hạn: Hợp đồng tương lai không phải công cụ chính, chỉ dùng để phòng ngừa rủi ro (ví dụ: giữ cổ phiếu rồi dùng hợp đồng tương lai bán khống để giảm thiểu rủi ro giảm giá)
• Nhà giao dịch ngắn hạn: Có thể tích cực giao dịch hợp đồng tương lai, tận dụng đòn bẩy để nhân lợi nhuận ngắn hạn

Bước 2: Chọn nhà môi giới hợp đồng tương lai uy tín để mở tài khoản

Hợp đồng tương lai là sản phẩm tiêu chuẩn do sàn giao dịch phát hành, bạn cần qua nhà môi giới có giấy phép mới tham gia được. Các sàn có thể khác nhau theo khu vực:

• Sở Giao dịch Hợp đồng Tương lai Đài Loan (chỉ số chứng khoán Đài Loan)
• Sở Giao dịch Chicago (hợp đồng chỉ số chứng khoán Mỹ)
• Sàn NYMEX (dầu khí, năng lượng)
• Sàn Singapore (hợp đồng đa thị trường)

Tiêu chí chọn nhà môi giới: An toàn, báo giá chính xác, phí giao dịch cạnh tranh.

Bước 3: Thực hành trên tài khoản ảo để làm quen quy luật

99% nhà mới đều nên bắt đầu bằng tài khoản ảo. Thông qua giao dịch mô phỏng, bạn có thể:

• Kiểm tra chiến lược có thực sự sinh lời không
• Làm quen với giao diện nền tảng
• Trải nghiệm tâm lý thực tế (dù là tiền ảo)

Quan trọng nhất, trong giai đoạn này cần xây dựng quy tắc cắt lỗ và chốt lời nghiêm ngặt.

Bước 4: Chọn tài sản giao dịch

Các loại hợp đồng tương lai chính gồm:

Chỉ số chứng khoán: S&P 500, Nasdaq 100, Dow Jones

Hàng nông sản: lúa mì, ngô, đậu nành, bông, đường, cà phê

Kim loại: vàng, bạc, đồng, bạch kim

Năng lượng: dầu thô, khí tự nhiên, dầu sưởi, xăng

Lãi suất: trái phiếu chính phủ các kỳ hạn

Nhà mới khuyên bắt đầu từ các sản phẩm có tính thanh khoản cao, biến động nhẹ (ví dụ: hợp đồng chỉ số chính).

Bước 5: Nạp tiền và xây dựng kế hoạch giao dịch

Trước khi nạp tiền, cần biết mức ký quỹ tối thiểu của hợp đồng đó. Khi lập kế hoạch, phải bao gồm:

• Dự đoán xu hướng thị trường dựa trên phân tích
• Giá vào lệnh cụ thể
• Điểm cắt lỗ
• Điểm chốt lời
• Phần trăm tối đa thua lỗ so với tổng vốn (khuyên không quá 2%)

Mua lên hay bán xuống? Hai thao tác cơ bản

Mua (Long): Dự đoán giá tài sản sẽ tăng

Ví dụ: Bạn tin rằng thị trường chứng khoán Mỹ sẽ bật lại, ngân hàng trung ương sẽ bơm tiền. Lúc này, bạn mua hợp đồng chỉ số chứng khoán Mỹ, chờ giá lên rồi bán ra để kiếm lời.

Bán (Short): Dự đoán giá sẽ giảm

Ví dụ: Bạn nghĩ dầu thô sắp giảm mạnh, có thể bán hợp đồng dầu thô. Nếu đúng, giá dầu giảm, bạn mua lại hợp đồng với giá thấp hơn, chênh lệch lợi nhuận.

Điểm hay của hợp đồng tương lai là cả hai thao tác đều dễ dàng, không cần vay mượn hay trả lãi như bán khống cổ phiếu.

Ưu điểm của hợp đồng tương lai: Tại sao nhiều người chọn?

1. Dùng ít vốn để kiểm soát vị thế lớn

Cơ chế ký quỹ giúp bạn kiểm soát vị thế gấp nhiều lần vốn thật. Ví dụ: 10 triệu đồng ký quỹ có thể kiểm soát 100 triệu đồng hợp đồng.

2. Linh hoạt mua bán cả lên và xuống

Thị trường chứng khoán khó bán khống, nhưng hợp đồng tương lai thì dễ dàng. Khi thị trường tăng, mua vào; khi giảm, bán ra, không bỏ lỡ cơ hội.

3. Phòng ngừa rủi ro hiện có

Giả sử bạn đang nắm giữ cổ phiếu trị giá 1 tỷ đồng, lo sợ thị trường chung giảm. Bạn có thể bán hợp đồng chỉ số để phòng ngừa. Dù cổ phiếu giảm, lợi nhuận từ hợp đồng tương lai sẽ bù đắp phần thiệt hại.

4. Thanh khoản cao

Thị trường hợp đồng tương lai quốc tế có nhiều nhà tham gia, giao dịch liên tục, chênh lệch giá nhỏ. Dễ dàng vào ra nhanh, phù hợp với nhà đầu tư lớn.

Rủi ro của hợp đồng tương lai: Sự thật không thể né tránh

1. Đòn bẩy là con dao hai lưỡi

Đòn bẩy giúp lợi nhuận nhân đôi, nhưng cũng nhân đôi thua lỗ. Lợi 10 lần, thua 10 lần. Đây là lý do nhiều nhà mới dễ cháy tài khoản.

2. Có thể thua lỗ vô hạn

Mua cổ phiếu tối đa mất vốn, còn hợp đồng tương lai chỉ cần ký quỹ. Nếu giá biến động cực đoan, bạn có thể nợ tiền sàn, thua lỗ vô hạn.

3. Áp lực ký quỹ bổ sung

Giá đi ngược dự đoán, sàn sẽ yêu cầu bạn nộp thêm tiền (margin call). Không đủ tiền, sẽ bị đóng vị thế tự động, thiệt hại bị khóa cứng.

4. Hợp đồng có ngày hết hạn

Không như cổ phiếu, hợp đồng tương lai phải đóng trước ngày giao hàng hoặc thực hiện giao dịch. Quên không đóng, có thể bị bắt buộc nhận hàng.

5. Mức độ vào thị trường thấp nhưng yêu cầu cao

Dù ký quỹ thấp, đòi hỏi phân tích kỹ thuật, tâm lý vững vàng và quản lý rủi ro tốt. Chính vì vậy, phần lớn nhà tham gia hợp đồng tương lai là các tổ chức chuyên nghiệp, ít người cá nhân.

Quản lý rủi ro: Sống còn trong thị trường hợp đồng tương lai

Muốn tồn tại lâu dài, cần:

• Thiết lập quy tắc cắt lỗ và chốt lời rõ ràng
• Không vượt quá 2% tổng vốn cho mỗi lệnh
• Chọn hợp đồng có thanh khoản tốt, tránh hợp đồng xa kỳ hạn ít giao dịch
• Thường xuyên xem lại các giao dịch đã làm
• Giữ tâm lý vững vàng, chấp nhận biến động lớn trong ngày

Chênh lệch hợp đồng (CFD): Lựa chọn khác ngoài hợp đồng tương lai

CFD là công cụ nằm giữa hợp đồng tương lai và giao ngay. Nó giữ các ưu điểm của hợp đồng tương lai (đòn bẩy, linh hoạt cả mua và bán) nhưng khắc phục một số hạn chế:

Ưu điểm của CFD:

• Không có ngày hết hạn, giữ vị thế vô thời hạn
• Đa dạng sản phẩm (trên 200 loại)
• Linh hoạt về quy cách, đòn bẩy từ 1-200 lần
• Yêu cầu ký quỹ thấp hơn

Nhược điểm của CFD:

• Thanh khoản có thể không bằng hợp đồng tiêu chuẩn
• Cần hiểu rõ cơ chế quản lý rủi ro của nền tảng

CFD phù hợp với nhà đầu tư nhỏ vốn, muốn đa dạng hóa sản phẩm. Tuy nhiên, cũng có rủi ro, đòn bẩy cao dễ dẫn đến cháy tài khoản nếu không kiểm soát tốt.

Lời cuối

Hợp đồng tương lai là gì? Nó là công cụ quyền lực, giúp bạn dùng đòn bẩy để gia tăng tài sản, nhưng cũng mang rủi ro thua lỗ vô hạn.

Trước khi bắt đầu giao dịch hợp đồng tương lai, hãy tự hỏi ba câu:

1. Tôi có thực sự hiểu rõ rủi ro của hợp đồng tương lai không?
2. Tôi có quy tắc giao dịch và quản lý rủi ro chặt chẽ không?
3. Vốn của tôi có đủ để chịu đựng biến động không?

Nếu câu trả lời đều là “Có”, hợp đồng tương lai có thể trở thành vũ khí mạnh mẽ của bạn. Nếu còn do dự, hãy dành 3 tháng thử nghiệm trên tài khoản ảo để kiểm tra chiến lược. Thị trường hợp đồng tương lai không chờ đợi, còn vốn của bạn thì có thể mất sạch.