## Fix Cost vs Variable Cost：Những kiến thức tài chính bắt buộc phải hiểu của nhà sáng lập

Kinh doanh chỉ sợ "báo cáo mù mờ". Nhiều nhà khởi nghiệp mới tiêu tiền xong rồi không phân biệt được đâu là chi phí cố định (Fix Cost), đâu là chi phí biến đổi, cuối cùng làm hỏng luôn các dự án có thể kiếm lời.

Thực ra, hai khái niệm này nói trắng ra cũng chỉ là một — **một cái tiêu tiền không thể tránh, một cái tiêu tiền có thể kiểm soát**. Hiểu rõ logic này, quyết định kinh doanh của bạn sẽ ít mắc sai lầm hơn một nửa.

## Fixed Cost là gì?

Chi phí cố định là những khoản "phải trả hàng ngày, dù bạn có làm việc hay không".

Ví dụ bạn thuê văn phòng, chủ nhà mỗi tháng đều lấy tiền thuê, bất kể tháng đó kinh doanh tốt hay ế ẩm. Bạn thuê nhân viên toàn thời gian, lương vẫn trả đều đặn, dù tháng đó có ít khách hay không.

**Điểm đặc trưng của chi phí cố định là: không quan trọng sản lượng, số tiền phải trả không giảm dù doanh thu có giảm bao nhiêu.**

### Chi phí cố định gồm những gì?

- **Chi phí mặt bằng**: thuê văn phòng, kho bãi, nhà xưởng
- **Lương cố định**: lương nhân viên toàn thời gian, thù lao quản lý (theo tháng hoặc theo năm)
- **Chi phí bảo hiểm**: bảo hiểm tài sản doanh nghiệp, trách nhiệm dân sự, các khoản định kỳ
- **Khấu hao thiết bị**: máy móc, phương tiện, tài sản cố định khác
- **Lãi vay**: lãi vay ngân hàng, khoản vay doanh nghiệp
- **Phí dịch vụ chuyên nghiệp**: kế toán, tư vấn pháp lý, các dịch vụ cố định hàng năm

Điểm khó của chi phí cố định là — **nó không giảm khi doanh số giảm**. Đó là lý do nhiều doanh nghiệp vẫn phải gồng mình trong mùa thấp điểm.

## Variable Cost là gì?

Chi phí biến đổi hoàn toàn ngược lại — **Bạn sản xuất nhiều hơn, khoản này sẽ tăng lên; dừng sản xuất, khoản này sẽ giảm xuống**.

Ví dụ, sản xuất một sản phẩm cần nguyên vật liệu, sản xuất 100 cái cần 100 phần nguyên liệu; sản xuất 1000 cái cần 1000 phần. Dừng sản xuất, khoản này không còn nữa.

### Chi phí biến đổi gồm những gì?

- **Nguyên vật liệu và linh kiện**: tất cả vật tư trực tiếp dùng để sản xuất
- **Chi phí nhân công trực tiếp**: tiền công theo giờ, lương công nhân dây chuyền (tính theo sản lượng)
- **Tiêu thụ năng lượng**: tiền điện, gas trong quá trình sản xuất
- **Vật liệu đóng gói**: bao bì, vận chuyển, nhãn mác
- **Phí vận chuyển**: theo số lượng bán ra
- **Hoa hồng bán hàng**: phần trăm theo doanh số

**Ưu điểm của chi phí biến đổi là tính linh hoạt** — khi doanh số giảm, các khoản này cũng giảm theo, giúp doanh nghiệp giảm áp lực dòng tiền hơn.

## Fixed Cost vs Variable Cost: Khác nhau ở đâu?

Hai khái niệm dễ nhầm lẫn, chúng ta so sánh luôn:

| Mục tiêu | Fixed Cost | Variable Cost |
|------------|--------------|--------------|
| **Thay đổi theo sản lượng** | Không đổi | Tỷ lệ theo sản lượng |
| **Khả năng kiểm soát** | Thấp, khó điều chỉnh ngay | Cao, linh hoạt điều chỉnh |
| **Dễ dự đoán** | Dễ dự đoán | Cần dựa vào dự báo doanh số |
| **Ví dụ điển hình** | Thuê mặt bằng, lương, khấu hao | Nguyên vật liệu, đóng gói, hoa hồng |
| **Đặc điểm rủi ro** | Rủi ro tập trung, khi doanh số giảm áp lực lớn | Rủi ro phân tán, theo doanh số |

**Chú ý quan trọng**: ngành có chi phí cố định cao, để có lợi nhuận, doanh số phải vượt qua một ngưỡng nhất định (gọi là "ngưỡng hòa vốn"). Trong khi đó, ngành có chi phí biến đổi cao, cần tập trung tối đa vào kiểm soát nguyên vật liệu và hiệu quả sản xuất.

## Tại sao hai khái niệm này lại quan trọng với bạn?

### 1. **Quyết định định giá**
Bạn phải đủ doanh thu để trang trải chi phí cố định trước đã mới bắt đầu có lãi. Giả sử một xưởng may có chi phí cố định 10 triệu/tháng, nếu bán 100 chiếc, mỗi chiếc phải lãi thêm 1000 để gộp đủ chi phí — rõ ràng là không khả thi. Nên phải đảm bảo doanh số tháng đủ để trang trải 10 triệu này.

### 2. **Lập kế hoạch công suất**
Hiểu rõ cấu trúc chi phí giúp bạn tính ra sản lượng tối ưu. Đôi khi mở rộng sản xuất còn giúp giảm chi phí trên mỗi đơn vị (chi phí cố định phân bổ ra ít hơn).

### 3. **Quản lý tài chính và dòng tiền**
Chi phí cố định đòi hỏi dòng tiền liên tục. Nếu doanh nghiệp của bạn có mùa vụ rõ ràng, cần dự trữ đủ tiền để vượt qua mùa thấp điểm mà vẫn trả được các khoản cố định.

### 4. **Quyết định đầu tư**
Việc mua thiết bị tự động đắt tiền hay thuê ngoài đều liên quan đến "tăng chi phí cố định" hay "giảm chi phí biến đổi", cần cân nhắc kỹ.

## Phân tích ví dụ thực tế

**Ví dụ A: Quán ăn**
- Chi phí cố định: thuê mặt bằng, lương đầu bếp, phí giấy phép kinh doanh
- Chi phí biến đổi: nguyên liệu, dụng cụ dùng một lần, phí giao hàng

Trong mùa thấp điểm, vẫn phải trả tiền thuê, lương, nên nhiều quán vẫn mở cửa để tránh lỗ nặng hơn — không mở thì còn lỗ lớn hơn.

**Ví dụ B: Công ty phần mềm**
- Chi phí cố định: văn phòng, lương nhân viên phát triển, bảo trì server
- Chi phí biến đổi: marketing, hỗ trợ khách hàng, chi phí server tăng theo số khách

Số lượng khách càng nhiều, chi phí biến đổi tăng, còn chi phí cố định gần như không đổi. Đó là lý do mô hình SaaS có biên lợi nhuận cao.

## Làm thế nào để tối ưu cấu trúc chi phí?

### Giảm chi phí cố định:
- Chuyển từ mua sang thuê (tài sản thành chi phí)
- Outsourcing một số chức năng (giảm nhân viên cố định)
- Chia sẻ không gian làm việc, tận dụng các khu công nghiệp ưu đãi

### Kiểm soát chi phí biến đổi:
- Thương lượng hợp đồng dài hạn, chiết khấu số lượng
- Tối ưu quy trình sản xuất, nâng cao hiệu quả
- Nâng cao tỷ lệ thành phẩm, giảm phế phẩm

### Tối ưu cấu trúc:
- Một số doanh nghiệp chọn tăng chi phí cố định (mua tự động hóa) để giảm chi phí biến đổi đáng kể
- Đầu tư này phù hợp khi sản lượng đủ lớn, giúp lợi nhuận tăng mạnh.

## Tóm lại

**Sự khác biệt giữa Fixed Cost và Variable Cost quyết định sự sống còn của doanh nghiệp**.

- Doanh nghiệp có chi phí cố định cao cần doanh số đủ lớn để tồn tại, nhưng khi đạt điểm hòa vốn, lợi nhuận sẽ tăng nhanh.
- Doanh nghiệp có chi phí biến đổi cao có khả năng chống rủi ro tốt hơn, nhưng biên lợi nhuận bị giới hạn bởi nguyên vật liệu, hiệu quả.

Cấu trúc chi phí lý tưởng là gì? Không có câu trả lời tuyệt đối, nhưng bạn phải rõ con số của mình để tồn tại lâu dài trong cạnh tranh.

Dù bạn đang khởi nghiệp, đầu tư hay quản lý doanh nghiệp, hai khái niệm này đều là nền tảng của quyết định. Hiểu rõ chúng, bạn sẽ nâng tầm hiểu biết về kinh doanh lên một cấp độ mới.