Hiểu về lực mua và lực bán trên thị trường: Chìa khóa quan trọng để dự đoán giá cổ phiếu

Các nhà đầu tư phổ thông thường tự hỏi tại sao giá cổ phiếu lại tăng hoặc giảm. Câu trả lời rất đơn giản — mọi thứ phụ thuộc vào lực mua và lực bán. Trong thực tế, cầu và cung là cơ chế cơ bản kiểm soát sự di chuyển của tất cả các tài sản tài chính, dù là cổ phiếu, tiền tệ hay hàng hóa.

Cầu và cung là gì? Thành phần chính của việc xác định giá

Cầu đề cập đến nhu cầu mua hàng hóa hoặc dịch vụ ở các mức giá khác nhau. Khi nhìn từ góc độ này, chúng ta thấy rõ sự tuyệt vọng của người mua trong việc sở hữu tài sản đó. Đường cầu (Demand Curve) thể hiện mối quan hệ nghịch biến giữa giá cả và lượng mong muốn mua — giá cao hơn thì nhu cầu ít đi, và ngược lại.

Cung là nhu cầu bán hàng hóa hoặc dịch vụ ở các mức giá khác nhau. Đường cung (Supply Curve) thể hiện mối quan hệ cùng chiều với giá — giá cao hơn, người bán càng có động lực để bán ra, trong khi giá thấp thì họ giảm lượng cung ra.

Điểm giao nhau của đường cầu và đường cung gọi là cân bằng (Equilibrium) — đây là mức giá và lượng mà thị trường chấp nhận và tự duy trì ổn định.

Những yếu tố nào thúc đẩy lực mua và lực bán trên thị trường tài chính

Phần thúc đẩy cầu

Nhu cầu trên thị trường chứng khoán không phải là ngẫu nhiên, mà xuất phát từ tình hình kinh tế — khi lãi suất thấp, nhà đầu tư phải tìm kiếm lợi nhuận ở nơi khác. Họ đổ xô vào thị trường chứng khoán, đẩy cầu tăng cao. Tính thanh khoản của hệ thống tài chính cũng đóng vai trò — khi có đủ tiền, nhà đầu tư càng sẵn sàng chấp nhận rủi ro hơn.

Niềm tin của nhà đầu tư là yếu tố ảnh hưởng lớn đến cầu — khi lợi nhuận của công ty dự kiến tăng, dự báo kinh tế khả quan hoặc có tin tốt, người mua sẽ đầy hy vọng. Họ đòi mua nhiều cổ phiếu hơn.

Phần thúc đẩy cung

Phía người bán, ít hơn — nếu công ty quyết định mua lại cổ phiếu, lượng cổ phiếu lưu hành trên thị trường sẽ giảm, làm giảm cung. Ngược lại, việc phát hành thêm hoặc IPO của công ty mới sẽ làm tăng lượng chứng khoán cung cấp ra thị trường.

Các quy định thị trường cũng ảnh hưởng — như Thời kỳ Im lặng hạn chế việc bán của các cổ đông lớn, hoặc chính sách thuế thay đổi, đều là các biến số thay đổi sự sẵn lòng của người bán.

Tại sao điều này quan trọng đối với nhà đầu tư và nhà giao dịch

Trong thị trường thực, giá cổ phiếu giống như hàng hóa — nó chịu ảnh hưởng của luật cầu và cung như nhau. Nếu bạn có thể dự đoán được lực mua đang điều chỉnh thế nào, lực bán đang thay đổi ra sao, bạn có thể ước lượng được giá sẽ đi đến mức nào.

Đối với các nhà phân tích cơ bản (Fundamental Analysts) — họ xem xét dữ liệu báo cáo tài chính, lợi nhuận quý hoặc dự báo tăng trưởng của công ty. Những yếu tố này ảnh hưởng đến kỳ vọng của người mua — nếu tin tốt, họ sẽ mua nhiều hơn; nếu tin xấu, lực bán sẽ chiếm ưu thế.

Đối với các nhà phân tích kỹ thuật (Technical Analysts) — họ đọc biểu đồ nến, phân tích Volume và nghiên cứu Price Action để theo dõi lực mua và lực bán theo thời gian thực.

Ứng dụng: Từ lý thuyết đến giao dịch thực tế

Đầu tiên trong việc xác định vị trí mua: Demand Zone Drop Base Rally (DBR)

Hãy tưởng tượng thị trường phản ứng tiêu cực với tin xấu và lực bán đẩy giá xuống nhanh, rồi giá dừng lại — đây là “Vùng Cầu” (Demand Zone), nơi người mua bắt đầu quan tâm mua vào. Giá dao động sau đợt giảm (Base Formation). Khi có tin tốt, giá vượt qua khỏi nền giá cũ (Rally) — đây là điểm vào mua rõ ràng. Nhà giao dịch đặt điểm dừng lỗ (Stop Loss) phía dưới và bắt đầu vào lệnh.

Thứ hai trong việc xác định vị trí bán: Supply Zone Rally Base Drop (RBD)

Ngược lại, thị trường liên tục tăng (Rally) tại “Vùng Cung” — nơi các người bán chờ sẵn để bán ra với giá cao. Giá bắt đầu dao động trong phạm vi (Base). Khi tin xấu hoặc yếu tố tiêu cực xuất hiện, lực bán thắng thế, giá vượt khỏi nền giá (Drop) — đây là tín hiệu bán rõ ràng.

Tiếp tục theo xu hướng: Continuation Patterns

Thường thì sau khi điều chỉnh, giá sẽ “đi lệch hướng” — do đó, giao dịch theo xu hướng (Continuation Trading) là chiến lược phổ biến hơn.

• Demand Zone Rally Base Rally (RBR): giá tăng (Rally), rồi điều chỉnh tạo nền (Base), sau đó tiếp tục tăng (Rally) — cầu vẫn mạnh, phù hợp với xu hướng tăng.
• Supply Zone Drop Base Drop (DBD): giá giảm (Drop), rồi tạo nền (Base), sau đó tiếp tục giảm (Drop) — cung vẫn mạnh, phù hợp với xu hướng giảm.

Phân tích nến và các mức hỗ trợ kháng cự

Nến xanh (Close > Open) cho thấy lực cầu mạnh, người mua có thể giữ vững vị thế. Nến đỏ (Close < Open) thể hiện lực bán chiếm ưu thế. Các nến (Doji) có giá mở và đóng gần như nhau, cho thấy hai phe đang đấu tranh cân bằng, tín hiệu này cho sự không chắc chắn.

Mức hỗ trợ (Support) là mức giá mà người mua rất tự tin — họ tin rằng tại đây là điểm mua tốt. Khi giá về tới đó, họ mua vào, giúp giá bật lên trở lại. Mức kháng cự (Resistance) là mức giá mà người bán chờ sẵn để bán ra. Khi giá tiến tới đó, họ bán ra, khiến giá không thể vượt cao hơn nữa.

Tóm lại: Cầu và cung là trí tuệ trong phân tích thị trường

Cầu và cung không chỉ là khái niệm kinh tế cũ — nó là công cụ sống động trong tay các nhà đầu tư và nhà giao dịch. Dù bạn sử dụng phân tích cơ bản, phân tích kỹ thuật hay kết hợp cả hai, việc hiểu rõ nguồn gốc của lực mua và lực bán, cũng như lý do chúng thay đổi — chính là bí mật dự đoán chính xác giá cổ phiếu.

Điều quan trọng nhất là rèn luyện qua trải nghiệm thực tế, nghiên cứu các mô hình Demand Supply Zone trong các chứng khoán bạn quan tâm. Nhìn thấy các cấu trúc này lặp lại bao nhiêu lần, và khi bạn hiểu sâu hơn, cầu và cung sẽ trở thành bạn đồng hành, chứ không phải kẻ thù trong quá trình giao dịch của bạn.