## OTC là gì? Hiểu rõ cơ chế hoạt động của giao dịch OTC

OTC (Over The Counter, tức Giao dịch ngoài sàn) là phương thức giao dịch chứng khoán diễn ra ngoài các sàn giao dịch chính thức. Nói đơn giản, khi bạn không thể tìm thấy công ty mình yêu thích niêm yết trên các sàn giao dịch chính, bạn có thể chuyển sang thị trường OTC để tìm cơ hội. Thị trường này có quy mô lớn, phương thức giao dịch linh hoạt, nhưng cũng đi kèm với các mức độ rủi ro khác nhau.

### Giao dịch OTC hoạt động như thế nào?

Giao dịch OTC không diễn ra tại phòng giao dịch tập trung mà được thực hiện qua các kênh phân tán như ngân hàng, công ty chứng khoán, điện thoại và hệ thống điện tử. Hai bên giao dịch trực tiếp thương lượng giá cả, khác với cơ chế đấu giá thống nhất của thị trường tập trung. Đối tác giao dịch có thể là các tổ chức tài chính, doanh nghiệp, nhà đầu tư cá nhân và các vai trò đa dạng khác.

Thị trường OTC tại Đài Loan do Trung tâm Giao dịch Chứng khoán (OTC) vận hành, có hệ thống matching hoàn chỉnh. Khi nhà đầu tư đặt lệnh qua công ty chứng khoán, lệnh sẽ được tải lên hệ thống tự động (ATS), theo nguyên tắc ưu tiên giá và thời gian để ghép lệnh. Mỗi 5 giây sẽ thực hiện một phiên đấu giá tập trung, giới hạn biến động giá trong phạm vi ±10%, tương tự quy định của cổ phiếu niêm yết. Hệ thống thanh toán theo chế độ T+2, sau khi giao dịch hai ngày làm việc sẽ hoàn tất chuyển nhượng.

### Thị trường OTC có những sản phẩm nào có thể giao dịch?

Các loại sản phẩm trong thị trường OTC đa dạng hơn nhiều so với thị trường tập trung:

**Cổ phiếu**: Các cổ phiếu của các công ty nhỏ, vừa, startup không niêm yết trên sàn chính có thể được giao dịch tại đây. So với giao dịch nội bộ chỉ chấp nhận các doanh nghiệp đã niêm yết, thị trường OTC cung cấp kênh huy động vốn cho nhiều công ty mới nổi hơn.

**Trái phiếu**: Các trái phiếu phát hành lớn nhưng ít giao dịch hơn phù hợp để thực hiện ngoài sàn, đáp ứng tốt hơn nhu cầu đa dạng của nhà phát hành và nhà đầu tư.

**Pháp sinh tài chính**: Các hợp đồng quyền chọn, hợp đồng tương lai, hợp đồng chênh lệch (CFD) phổ biến trong giao dịch OTC.

**Ngoại hối**: Các giao dịch tiền tệ trên các nền tảng giao dịch đều thuộc dạng OTC.

**Tiền điện tử**: Các tài sản kỹ thuật số phổ biến có thể thực hiện mua bán lớn một lần ngoài sàn, điều này khó có thể thực hiện trong các thị trường tiền điện tử chuyên dụng.

### Giao dịch OTC vs Giao dịch nội bộ: Điểm khác biệt cốt lõi

| Mục | Giao dịch nội bộ (Thị trường tập trung) | Giao dịch OTC |
|------|------------------------------|------------------|
| Tiêu chuẩn sản phẩm | Chuẩn hóa | Phi chuẩn hóa |
| Mô hình giao dịch | Đấu giá tập trung | Thương lượng giá |
| Địa điểm giao dịch | Sàn giao dịch chính thức | Không có địa điểm tập trung, thực hiện phân tán |
| Sản phẩm chính | Chứng khoán chuẩn hóa, trái phiếu, hợp đồng tương lai | Pháp sinh, ngoại hối, cổ phiếu chưa niêm yết |
| Mức độ quản lý | Chặt chẽ | Tương đối lỏng lẻo |
| Minh bạch giao dịch | Công khai, minh bạch | Không nhất thiết công khai |
| Thanh khoản | Cao | Thấp |
| Phương thức giao dịch | Giới hạn | Nhiều lựa chọn hơn |

**Mức độ chuẩn hóa sản phẩm** là điểm khác biệt lớn nhất. Giao dịch nội bộ như ngân hàng mua bán vàng, mỗi ngân hàng có tiêu chuẩn thống nhất; còn giao dịch OTC như cầm đồ, mỗi giao dịch có thể điều kiện khác nhau. Chính vì vậy, thị trường OTC cung cấp nhiều lựa chọn đầu tư đa dạng hơn.

**Mô hình giao dịch** quyết định lợi nhuận. Giao dịch nội bộ hướng tới công khai, minh bạch, tương đối công bằng nhưng lợi nhuận hạn chế. Giao dịch OTC do hai bên thương lượng, trong điều kiện thiếu công khai, thông tin có giá trị hơn tiền bạc — nhà đầu tư nắm giữ nhiều thông tin thị trường có thể có giá giao dịch tốt hơn.

**Khác biệt về quản lý** mang lại sự cân bằng giữa linh hoạt và rủi ro. Giao dịch nội bộ chịu sự phê duyệt và giám sát của chính phủ, còn thị trường OTC do các công ty chứng khoán vận hành, quy mô quản lý nhỏ hơn. Điều này có nghĩa thị trường OTC có nhiều không gian tùy chỉnh quy tắc hơn, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro lừa đảo qua các sàn ảo.

### Lịch sử phát triển thị trường OTC tại Đài Loan

Thị trường chứng khoán Đài Loan gồm hai cấp độ: “Sở Giao dịch Chứng khoán” và “Trung tâm Giao dịch OTC”. Việc phân chia này nhằm cân bằng sự phát triển của thị trường — yêu cầu niêm yết cao để đảm bảo chất lượng doanh nghiệp, nhưng quy định quá khắt khe sẽ cản trở sự phát triển của các công ty khởi nghiệp.

Để giải quyết vấn đề này, chính phủ thành lập Trung tâm OTC và nới lỏng điều kiện đăng ký. Các doanh nghiệp chỉ cần có đề xuất từ hơn 2 công ty chứng khoán hỗ trợ để đăng ký, trong vòng 6 tháng nếu có cải thiện về kết quả kinh doanh thì có thể xin chuyển niêm yết. Điều này mở ra cánh cửa huy động vốn cho nhiều công ty thiếu vốn nhưng tiềm năng.

Tuy nhiên, việc giảm tiêu chuẩn đăng ký cũng thu hút một số đối tượng đầu cơ. Nhiều công ty có chất lượng không đồng đều, một số công ty môi giới không uy tín thậm chí chỉ giới thiệu các mã rủi ro cao để kiếm lợi nhanh. Do đó, nhà đầu tư cần cẩn trọng, không chỉ chọn mã tốt mà còn phải tìm các nhà môi giới uy tín, đáng tin cậy.

### Ưu điểm của giao dịch OTC

**Phạm vi đầu tư đa dạng**: Thị trường OTC giúp nhà đầu tư tiếp cận các loại tài sản mà thị trường nội bộ không thể cung cấp, bao gồm pháp sinh, hàng hóa phi chuẩn, cổ phần các doanh nghiệp chưa niêm yết.

**Phương thức giao dịch linh hoạt**: Tiêu chuẩn sản phẩm, điều kiện giao dịch có thể tùy chỉnh theo mục tiêu đầu tư, hai bên có nhiều không gian thương lượng hơn.

**Đòn bẩy linh hoạt**: Trong thị trường truyền thống, lựa chọn đòn bẩy hạn chế và bị giới hạn, còn giao dịch OTC cung cấp nhiều tỷ lệ đòn bẩy khác nhau, nhà đầu tư có thể điều chỉnh theo khả năng chịu rủi ro.

**Xu hướng phát triển tích cực**: Cùng với sự phát triển của internet, quy mô giao dịch OTC không ngừng mở rộng, thị trường OTC hiện đại đã xây dựng nhiều cơ chế an toàn, gần như tương đương với mức kiểm soát rủi ro của thị trường tập trung.

### Rủi ro của giao dịch OTC

**Thiếu quản lý thống nhất**: Thị trường OTC không có quy định chung và yêu cầu minh bạch bắt buộc, pháp lý còn yếu. Nhiều công ty và chứng khoán không đủ điều kiện niêm yết trên thị trường tập trung chỉ có thể giao dịch tại đây, nhà đầu tư khó tiếp cận đầy đủ thông tin công bố.

**Thanh khoản thấp**: Khối lượng giao dịch OTC nhỏ hơn nhiều so với thị trường tập trung, khi bán ra có thể không tìm được người mua hoặc phải bán với giá thấp hơn.

**Biến động thị trường dữ dội**: Cổ phiếu OTC chủ yếu là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, dễ bị ảnh hưởng bởi tin tức và tâm lý thị trường, biên độ dao động giá thường lớn. Nhà đầu tư khó tiếp cận thông tin thị trường minh bạch, có thể đối mặt với bất lợi về thông tin không cân đối.

**Rủi ro tín dụng của đối tác**: Hai bên giao dịch trực tiếp thỏa thuận, nếu đối tác tín dụng kém hoặc đột ngột hủy bỏ hợp đồng, nhà đầu tư có thể chịu thiệt hại.

### Làm thế nào để đảm bảo an toàn khi giao dịch OTC?

Dù giao dịch OTC có rủi ro, không có nghĩa là hoàn toàn không an toàn. Chìa khóa là thực hiện các biện pháp phòng ngừa đúng đắn:

**Chọn các nhà môi giới được giám sát**: Ưu tiên các nền tảng có giấy phép quản lý đa quốc gia, có khả năng kiểm soát rủi ro tốt. Tìm hiểu xem nhà môi giới có thực hiện các biện pháp nhận dạng KYC, đánh giá rủi ro, xử lý khiếu nại hay không.

**Tập trung vào các sản phẩm giao dịch đã được công nhận**: Ưu tiên các sản phẩm có độ thanh khoản cao, được thị trường công nhận (như các cặp ngoại hối chính), tìm hiểu kỹ về chênh lệch giá, tính thanh khoản, cơ chế rút tiền thực tế.

**Nắm bắt thông tin thị trường**: Chủ động học hỏi kiến thức giao dịch, theo dõi các xu hướng ngành, không theo đuổi theo đám đông. Trong thị trường OTC thiếu minh bạch, kiến thức chính là bảo vệ tốt nhất.

**Sử dụng các công cụ quản lý rủi ro**: Dùng lệnh giới hạn giá, lệnh dừng lỗ để hạn chế tổn thất tiềm năng, điều chỉnh quy mô vị thế phù hợp với khả năng chịu rủi ro của bản thân.

### Giao dịch OTC phù hợp với ai?

Giao dịch OTC không phù hợp với mọi nhà đầu tư. Nếu bạn mới bắt đầu tham gia thị trường, nên tích lũy kinh nghiệm tại thị trường tập trung, làm quen với các nguyên lý đầu tư và quản lý rủi ro cơ bản.

Nếu bạn là nhà đầu tư nâng cao, tin tưởng vào các doanh nghiệp nhỏ, cần các công cụ phòng ngừa rủi ro qua các pháp sinh, hoặc muốn tận dụng đòn bẩy linh hoạt để thực hiện chiến lược, thị trường OTC có thể cung cấp các công cụ và cơ hội phù hợp. Nhưng nhớ rằng: Trước khi bước vào thị trường OTC, việc chọn nền tảng giao dịch và nhà môi giới đáng tin cậy là bước đầu tiên, cần hiểu rõ OTC là gì, cách hoạt động, các rủi ro tiềm ẩn để chuẩn bị kỹ lưỡng.

Bản chất của giao dịch OTC là phi tập trung — điều này mang lại sự linh hoạt, cũng đi kèm trách nhiệm. Nhà đầu tư cần nâng cao ý thức tự bảo vệ và kiến thức thị trường để có thể sinh lời từ đó.