Quan sát nhiều biểu đồ tài khoản của các trader, tôi đã phát hiện ra một quy luật tàn khốc — phần lớn khoản lỗ của mọi người không phải do không dự đoán chính xác xu hướng thị trường, mà là thất bại bởi chính cảm xúc của họ.

Bạn sẽ thấy cảnh tượng như thế này: khi tài khoản chuyển sang màu xanh lá, nhịp tim tăng vọt, sợ đảo chiều, vội vàng đóng lệnh để bảo toàn lợi nhuận. Nhưng quay lại nhìn thì mới phát hiện đó chỉ là bắt đầu của xu hướng. Trong giai đoạn tăng giá của Bitcoin, mức tăng thường đạt tới 20% mới bước vào giai đoạn trung tâm, nhưng lại bị sợ lợi nhuận nhỏ 5% mà rút lui sớm. Ngược lại, khi tài khoản rơi vào vùng đỏ, lại theo một logic khác — tự thuyết phục bản thân "giữ dài hạn", cố gắng chịu đựng khoản lỗ tạm thời 10%, đến khi mức giảm mở rộng tới 50% mới sụp đổ hoàn toàn, vội vàng cắt lỗ, bỏ lỡ hoàn toàn đợt phục hồi sau đó.

**Sự mong manh của kế hoạch giao dịch**

Phần lớn mọi người chuẩn bị rất kỹ trước khi mở lệnh: phân bổ vốn, giới hạn rủi ro, điểm vào ra đều rõ ràng. Nhưng thực chiến thì sao? Khi cây nến thật sự di chuyển, lý trí lập tức bị adrenaline nuốt chửng. Về bản chất, đó là do sợ hãi và tham lam gây ra — khi kiếm ít thì sợ mất lợi nhuận, khi thua lớn thì sợ tiếp tục mở rộng thiệt hại. Mỗi đợt dao động của thị trường đều thử thách giới hạn tâm lý của bạn.

**Hai quy tắc bất di bất dịch thay đổi kết quả giao dịch**

Chiến lược của tôi rất đơn giản, cũng rất tàn nhẫn — phá vỡ trực giác của bản năng con người:

**Lợi nhuận phải biết buông.** Xây dựng khung chốt lời rõ ràng — ví dụ, sau khi mua một đồng coin tăng 15%, đặt một ngưỡng rút lui. Chỉ cần giá không phá vỡ mức hỗ trợ 10%, thì kiên quyết giữ nguyên. Nếu tiếp tục tăng, thì dần dần nâng mức cắt lỗ theo xu hướng. Ưu điểm của cách làm này là bạn không bị sợ những điều chỉnh nhỏ, cũng không vì tham lam mà bị phản tác dụng.

**Lỗ phải cắt bỏ dứt khoát.** Khi mức giảm vượt quá 5%, lập tức cắt lỗ, không có chuyện gộp lệnh hay giảm giá trung bình. Quy tắc này nghe có vẻ khắt khe, nhưng buộc bạn phải xác định chính xác mức hỗ trợ khi mở vị thế. Ví dụ, đặt mức cắt lỗ dưới mức đáy trước của Bitcoin 2% để tránh bị quét sạch bởi dao động.

**Tại sao là hai con số này**

Mức cắt lỗ 5% đủ để lọc nhiễu, đồng thời đủ chặt để bạn sớm phát hiện ra sai lầm trong phán đoán. Cắt lỗ 10% hoặc 15% nghe có vẻ rộng rãi hơn, nhưng thường trở thành cái cớ tự lừa dối chính mình.

Mục tiêu lợi nhuận 15% phù hợp với đặc trưng biến động trung bình của phần lớn token. Mức này vừa đủ để không bỏ lỡ đợt tăng chính của xu hướng, cũng không rơi vào bẫy tham lam. Các đồng coin trung bình hiếm khi tăng gấp đôi ngay lập tức, nhưng mức tăng 15%-30% trong giai đoạn là rất phổ biến.

**Thực thi còn khó hơn lập kế hoạch**

Biết phải làm gì, và thực hiện được, cách nhau một trời một vực. Khi số lợi nhuận tạm thời trong tài khoản nhảy múa, ý nghĩ "chờ thêm chút nữa có thể kiếm nhiều hơn" sẽ rất mãnh liệt. Khi lỗ tạm thời mở rộng, tâm lý "dù sao cũng đã lỗ rồi, cứ giữ tiếp đi" cũng dễ chiếm ưu thế. Để vượt qua những cảm xúc này, cần liên tục dùng kỷ luật để chống lại bản năng.

Thị trường crypto vốn đã biến động lớn, nếu để cảm xúc chi phối giao dịch, thì chính bạn đang dùng kẻ thù lớn nhất (bản thân) để đối đầu với đối thủ khó nhất (thị trường).