Meme币狂潮背后：当叙事取代现金流，全球金融逻辑被重写

Cuộc điên cuồng tiền mã hóa trong kỳ nghỉ Quốc khánh

Năm nay trong dịp Quốc khánh, khi các nhà đầu tư chứng khoán chen chúc trong các khu du lịch, thế giới tiền mã hóa đang diễn ra một vở kịch khác. Trong hệ sinh thái của một sàn giao dịch hàng đầu, vài đồng Meme coin ít tên tuổi đã tăng giá trị thị trường hàng chục lần chỉ trong vài ngày------những token nghe giống như trò đùa như Meme4, PALU, đã giúp các nhà tham gia sớm dễ dàng thu về lợi nhuận trên sổ sách hơn triệu đô la Mỹ. Cộng đồng người dùng tiếng Trung náo nhiệt, các KOL lớn reo hò vui vẻ, như thể đã phát hiện ra lục địa mới.

Nhưng cuộc vui không kéo dài lâu. Từ ngày 9 tháng 10, các đồng coin này bắt đầu giảm giá thẳng đứng. Có đồng giảm tới 95% trong một ngày. Hơn 100.000 nhà giao dịch bị thanh lý, tổng số tiền bị xóa sổ lên đến 6,21 tỷ USD.

Huyền thoại làm giàu trong một đêm, thoáng chốc trở thành bi kịch máu lệ.

Cảnh tượng này đã từng xảy ra ở Phố Wall và Lujiazui.

Hồn ma của GameStop

Hãy nghĩ về sự kiện GameStop năm 2021 đi. Các nhà đầu tư nhỏ lẻ trên Reddit liên kết lại, đẩy giá cổ phiếu của một nhà bán lẻ sắp phá sản tăng hàng nghìn lần, khiến các quỹ short mất sạch tiền. Các cơ quan quản lý Mỹ gọi đó là “bước ngoặt của tài chính hành vi”, mặc dù giá cả phi lý, nhưng miễn là giao dịch thật, thông tin đầy đủ, thì đều được xem là “một phần của thị trường”.

Logic của Mỹ rất đơn giản: để bong bóng xảy ra, vì bong bóng là chất xúc tác cho sự tiến hóa của thị trường.

Nếu cơn sốt Meme coin xảy ra trên Nasdaq, sẽ ra sao? Đầu tiên, sẽ sinh ra các sản phẩm tài chính mới------ví dụ như “ETF tài sản Meme”, định lượng độ nóng của mạng xã hội thành các yếu tố đầu tư; thứ hai, truyền thông sẽ viết dài dòng bàn luận về “chiến thắng của chủ nghĩa tư bản nhỏ lẻ”; cuối cùng, các cơ quan quản lý sẽ bắt đầu nghiên cứu, nhưng cuối cùng có thể kết luận rằng: đây không phải là lừa đảo, mà là phản ứng tài chính tập thể của đám đông thông qua thuật toán và truyền thông xã hội.

Và ở Trung Quốc, câu chuyện sẽ hoàn toàn khác.

Nếu các loại coin này xuất hiện trên thị trường A-shares, cơ quan quản lý sẽ nhanh chóng cảnh báo rủi ro, truyền thông kêu gọi lý trí, cả sự kiện sẽ bị định danh là “biến động đầu cơ”, trở thành bài học giáo dục cho nhà đầu tư. Logic thị trường của Trung Quốc là “ổn định mà tiến bước”------có thể sôi động, nhưng phải trong trật tự; đổi mới thì hoan nghênh, nhưng rủi ro phải tự chịu.

Thí nghiệm tài chính của vùng đất không chủ

Nhưng Meme coin sống trong một thế giới khác. Thị trường crypto không bị kiểm soát bởi Mỹ, cũng không thuộc quản lý của Ủy ban Chứng khoán Trung Quốc. Nó là một vùng đất không chủ------một sân thử nghiệm tài chính xám, tự tổ chức hình thành từ mã code, thanh khoản và kể chuyện.

Ở đây, cơ chế đầu cơ xã hội kiểu Mỹ (phân tán thông tin + động lực tập thể) và tâm lý giàu có dân gian kiểu Trung Quốc (sự đồng cảm của cộng đồng + tham gia cộng đồng) kỳ diệu hòa quyện với nhau.

Sàn giao dịch không còn là nền tảng trung lập nữa, mà trở thành “người tạo kể chuyện”; KOL không còn là người quan sát, mà trở thành bộ phận khuếch đại giá; nhà giao dịch nhỏ lẻ thì trong vòng lặp của thuật toán và sự đồng thuận, tự thưởng cho chính mình và tự tiêu hao.

Thứ thay đổi căn bản nhất là: giá không còn do dòng tiền quyết định, mà do tốc độ kể chuyện và mật độ đồng thuận quyết định.

Chúng ta đang chứng kiến sự ra đời của “vốn cảm xúc”------không có báo cáo tài chính, chỉ còn các biểu tượng văn hóa; không còn các yếu tố nền tảng công ty, chỉ còn đường cong đồng thuận; không theo đuổi lợi nhuận lý trí, chỉ theo đuổi giải phóng cảm xúc. Đây là một dạng hình thái vốn hoàn toàn mới, kỳ quặc và kỳ lạ.

Dữ liệu không nói dối

Không đúng, dữ liệu không nói dối: Trong 9 tháng đầu năm 2025, 90% các Meme coin hàng đầu đã sụp đổ về giá trị; Trong quý 2, 65% token mới mất hơn 90% giá trị trong vòng sáu tháng. Giống như cơn sốt vàng trong kỷ nguyên số, phần lớn thợ mỏ bị mất sạch vốn, chỉ có người bán xẻng là kiếm lời không mất gì.

Nhưng vấn đề nằm ở chỗ này: khi tiền tệ bắt đầu kể chuyện, logic tài chính toàn cầu đang bị viết lại hoàn toàn.

Trong thị trường truyền thống, giá phản ánh giá trị. Trong thị trường crypto, giá tạo ra giá trị.

Đây vừa là cực điểm của phi tập trung, cũng có thể là giới hạn của phi trách nhiệm. Khi kể chuyện thay thế dòng tiền, khi cảm xúc trở thành tài sản, mỗi người trong chúng ta đều là người tham gia của cuộc thí nghiệm này.

Ngã rẽ

Ngành Web3 đang đứng trước ngã rẽ. Liệu có tiếp tục đắm chìm trong “chủ nghĩa cảm xúc” ngắn hạn, hay bước vào xây dựng “hệ sinh thái dựa trên giá trị” dài hạn?

Lối thoát thực sự nằm ở chỗ: củng cố quản trị cộng đồng, đưa ra các quy tắc minh bạch hơn, xây dựng cơ chế bảo vệ nhà đầu tư. Chỉ có như vậy, công nghệ phi tập trung mới có thể thực sự trao quyền cho công bằng tài chính, chứ không trở thành công cụ cắt lưỡi.

Lần tới khi bạn thấy một KOL đua nhau quảng cáo “đồng coin trăm lần”, hãy tự hỏi chính mình một câu: Tôi tham gia vào đổi mới tài chính hay chỉ đang trả tiền cho sự tự do tài sản của người khác?

Khi tiền tệ bắt đầu kể chuyện, điều bạn cần nhất không phải là FOMO, mà là khả năng suy nghĩ bình tĩnh.