Kỳ nghỉ Quốc khánh: Meme coin như tàu lượn siêu tốc – Khi cảm xúc trở thành tiền tệ, ai đang trả giá cho cuộc vui?

Quốc khánh nghỉ dài, A-share nghỉ ngơi, trong khi các nhà đầu tư chứng khoán chen chúc ở các khu du lịch, thì thế giới tiền mã hóa lại đang diễn ra một vở kịch kỳ ảo.

Trong hệ sinh thái của một sàn giao dịch lớn, vài đồng Meme có tên nghe cứ như đùa—Meme4, PALU, còn có cả “Nhân Sinh”—chỉ trong vài ngày vốn hóa đã tăng lên hàng chục lần. Những người tham gia sớm dễ dàng có trong tài khoản hàng triệu đô la Mỹ, cộng đồng crypto Hoa ngữ thì nổ tung, các KOL trên Twitter thì hô hào náo nhiệt hơn ai hết.

Rồi sao nữa?

Bắt đầu từ ngày 9/10, các đồng tiền này lao dốc như vận động viên nhảy cầu. Có đồng lao dốc 95% chỉ trong một ngày, hơn 100,000 người bị cháy tài khoản, tổng số tiền lên tới 621 triệu đô la Mỹ. Giấc mơ làm giàu chỉ sau một đêm bỗng chốc biến thành sổ nợ đẫm nước mắt của “cỏ non”.

Kịch bản này, thực ra đã từng diễn

Thấy điên rồ? Hãy nhìn lại GameStop năm 2021.

Nhà đầu tư nhỏ lẻ trên Reddit liên kết lại, đẩy giá cổ phiếu một tiệm game sắp phá sản lên tận mây xanh, các quỹ bán khống lỗ tới mức không nhận ra nhà mình nữa. Bên Mỹ nói sao? “Cột mốc của tài chính hành vi.” Giá cả dù phi lý, chỉ cần giao dịch thực, thông tin minh bạch, đều là một phần của thị trường.

Logic của người Mỹ rất đơn giản: Hãy để bong bóng tới, vì bong bóng chính là thuốc nổ cho sự tiến hóa của thị trường.

Nếu cơn sốt Meme coin này xảy ra trên Nasdaq thì sao? Phố Wall sẽ tạo ra cả “Meme Stock ETF”, biến nhiệt xã hội thành sản phẩm đầu tư; Wall Street Journal sẽ viết bài ca ngợi “chiến thắng của chủ nghĩa tư bản nhỏ lẻ”; SEC nghiên cứu mãi, cuối cùng kết luận—đây không phải lừa đảo, mà là phản ứng tài chính được thuật toán kết nối cảm xúc cộng đồng.

Còn ở ta thì sao?

Nếu “Nhân Sinh coin” xuất hiện trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thượng Hải, cơ quan quản lý sẽ ngay lập tức cảnh báo rủi ro, truyền thông kêu gọi đầu tư lý trí, toàn bộ sự việc sẽ bị coi là “biến động thị trường mang tính đầu cơ”, trở thành tài liệu giáo dục nhà đầu tư. Logic cốt lõi của thị trường nội địa là “ổn định để phát triển”—có thể sôi động, nhưng phải theo luật; hoan nghênh đổi mới, nhưng rủi ro bạn tự gánh.

Meme coin sống ở thế giới thứ ba

Thị trường crypto không thuộc quản lý của SEC, cũng không thuộc Ủy ban Chứng khoán Trung Quốc.

Đây là vùng đất vô chủ, nơi mà mã nguồn, thanh khoản và câu chuyện tự xây dựng nên một “phòng thí nghiệm tài chính xám”. Chủ nghĩa đầu cơ xã hội kiểu Mỹ ( lan truyền thông tin + động năng cộng đồng ) gặp gỡ tâm lý làm giàu từ gốc rễ kiểu Trung Quốc ( cộng đồng tham gia + hiệu ứng cộng hưởng ) và hòa quyện ở đây.

Sàn giao dịch không còn là nền tảng trung lập, họ trở thành “nhà máy xây dựng câu chuyện”; các KOL không còn là người ngoài cuộc, họ là bộ khuếch đại giá cả; nhà đầu tư nhỏ lẻ vừa tự đẩy mình lên cao trong vòng xoáy thuật toán và đồng thuận, vừa tự tiêu hao chính mình.

Thay đổi cốt lõi là gì?

Giá không còn quyết định bởi dòng tiền, mà bởi tốc độ kể chuyện và mật độ đồng thuận. Chúng ta đang chứng kiến sự ra đời của “vốn cảm xúc”—không có báo cáo tài chính, chỉ có biểu tượng văn hóa; không có nền tảng doanh nghiệp, chỉ có đường cong đồng thuận; không hướng tới lợi nhuận hợp lý, chỉ cần xả cảm xúc.

Dữ liệu không biết nói dối

Chín tháng đầu năm 2025, 90% meme coin hàng đầu sụp đổ vốn hóa; quý II, 65% token mới bốc hơi hơn 90% giá trị chỉ trong sáu tháng.

Nó giống như cơn sốt vàng thời đại số. Phần lớn người đào vàng mất trắng, chỉ người bán xẻng là chắc chắn lời.

Vấn đề là ở đây: Khi tiền bắt đầu kể chuyện, logic nền tảng của tài chính toàn cầu đang bị viết lại.

Trong thị trường truyền thống, giá phản ánh giá trị; trong thị trường crypto, giá tạo ra giá trị. Đó vừa là biểu hiện cực đoan nhất của phi tập trung, vừa là bài kiểm tra giới hạn của phi trách nhiệm. Khi câu chuyện thay thế dòng tiền, khi cảm xúc trở thành tài sản, mỗi chúng ta đều là chuột bạch của thí nghiệm này.

Lối ra ở đâu?

Ngành Web3 đứng ở ngã ba đường.

Tiếp tục chìm trong tiệc ngắn hạn của “chủ nghĩa tư bản cảm xúc”, hay chuyển sang xây dựng lâu dài “hệ sinh thái dựa trên giá trị”?

Lối ra thật sự: Tăng cường quản trị cộng đồng, đưa vào khuôn khổ giám sát minh bạch hơn, xây dựng cơ chế giáo dục nhà đầu tư. Chỉ như vậy, công nghệ phi tập trung mới thực sự thúc đẩy công bằng tài chính toàn cầu, chứ không thành công cụ để một số ít “gặt cỏ non”.

Lần tới khi bạn thấy một KOL nào đó điên cuồng giới thiệu “coin trăm lần”, hãy tự hỏi mình một câu:

Bạn đang tham gia đổi mới tài chính, hay đang trả tiền cho tự do tài chính của người khác?

Khi tiền bắt đầu kể chuyện, điều bạn cần nhất không phải là FOMO, mà là khả năng suy nghĩ tỉnh táo.