Stablecoin có khả năng tập trung quyền lực tài chính và củng cố cấu trúc hiện tại của hệ thống tiền tệ quốc tế

Những người tiên phong trong lĩnh vực tiền mã hóa từng kỳ vọng sẽ chấm dứt sự kiểm soát của các ngân hàng trung ương và các tổ chức cho vay thương mại lớn đối với hoạt động trung gian tài chính. Tham vọng lớn của tài sản tiền mã hóa đầu tiên—Bitcoin—cùng công nghệ blockchain nền tảng của nó là loại bỏ các bên trung gian, kết nối trực tiếp các bên giao dịch.

Công nghệ này nhằm dân chủ hóa tài chính, giúp mọi người—dù giàu hay nghèo—dễ dàng tiếp cận đa dạng dịch vụ ngân hàng và tài chính. Các nhà cung cấp mới sẽ tận dụng công nghệ để mang đến dịch vụ tài chính cạnh tranh, bao gồm sản phẩm tùy chỉnh quản lý tiết kiệm, tín dụng, rủi ro mà không cần xây dựng cơ sở vật chất tốn kém. Tất cả nhằm thay thế các tổ chức tài chính cũ, vốn đã đánh mất niềm tin của công chúng trong khủng hoảng tài chính toàn cầu, xây dựng trật tự tài chính mới. Cạnh tranh và đổi mới sẽ phát triển mạnh mẽ trong thế giới tài chính phi tập trung, mang lại lợi ích cho cả người tiêu dùng lẫn doanh nghiệp.

Thế nhưng, cuộc cách mạng này đã nhanh chóng bị bóp méo. Các tài sản tiền mã hóa phi tập trung như Bitcoin—vốn được tạo lập và vận hành bởi thuật toán máy tính—không thể trở thành phương tiện trao đổi hiệu quả. Giá trị biến động cùng khả năng xử lý giao dịch lớn với chi phí thấp đều không khả thi khiến chúng không thể ứng dụng hàng ngày, thất bại trong mục tiêu ban đầu. Thay vào đó, Bitcoin và các đồng tiền mã hóa khác lại trở thành tài sản đầu cơ tài chính—trái ngược với mục đích thiết kế.

Stablecoin xuất hiện để lấp đầy khoảng trống này, đóng vai trò là phương tiện trao đổi ổn định hơn. Stablecoin sử dụng công nghệ blockchain như Bitcoin nhưng giữ giá trị ổn định nhờ bảo đảm một-một bằng dự trữ tiền tệ ngân hàng trung ương hoặc trái phiếu chính phủ.

Stablecoin đang thúc đẩy tài chính phi tập trung nhưng lại đi ngược với tinh thần phi tập trung. Chúng không dựa vào niềm tin phi tập trung qua mã máy tính mà dựa vào sự tín nhiệm với tổ chức phát hành. Quản trị cũng không phi tập trung, không phải người dùng quyết định quy tắc bằng đồng thuận công khai. Thay vào đó, đơn vị phát hành stablecoin quyết định người sử dụng và cách thức sử dụng. Giao dịch stablecoin được ghi lên sổ cái kỹ thuật số duy trì trên mạng lưới máy tính phi tập trung giống như Bitcoin, nhưng việc xác nhận lại do tổ chức phát hành stablecoin đảm nhận, thay vì thuật toán máy tính.

Con đường thanh toán

Những mục tiêu lớn hơn có lẽ quan trọng hơn. Stablecoin vẫn có thể trở thành con đường giúp mọi tầng lớp thu nhập tiếp cận thanh toán số và tài chính phi tập trung, xóa bỏ đặc quyền lâu đời của các ngân hàng thương mại truyền thống, đồng thời cân bằng một số khía cạnh giữa quốc gia giàu và nghèo. Ngay cả quốc gia nhỏ cũng có thể hưởng lợi nhờ tiếp cận tài chính toàn cầu dễ dàng hơn thông qua hệ thống thanh toán ít rào cản.

Thực tế, stablecoin đã giảm chi phí và loại bỏ rào cản trong thanh toán, nhất là giao dịch xuyên biên giới. Người lao động di cư có thể gửi tiền về quê nhà dễ dàng, chi phí thấp hơn trước. Nhà nhập khẩu, xuất khẩu hoàn tất giao dịch với đối tác nước ngoài ngay lập tức thay vì chờ đợi nhiều ngày.

Tuy nhiên, ngoài lĩnh vực thanh toán, tài chính phi tập trung đã trở thành nơi phát triển các kỹ thuật tài chính phức tạp, tạo ra sản phẩm giá trị đáng ngờ ngoài mục đích đầu cơ. Hoạt động tài chính phi tập trung hầu như không cải thiện đời sống các hộ nghèo, thậm chí có thể gây hại cho nhà đầu tư cá nhân thiếu kinh nghiệm, dễ bị lừa bởi viễn cảnh lợi nhuận vượt trội mà không nhận thức rủi ro.

Chuyển dịch quản lý

Liệu luật mới của Mỹ cho phép nhiều doanh nghiệp phát hành stablecoin riêng có thúc đẩy cạnh tranh, kiểm soát các nhà phát hành kém uy tín? Năm 2019, Meta thử tạo stablecoin riêng mang tên Libra (sau đổi thành Diem), nhưng dự án bị dừng trước phản đối mạnh mẽ từ các nhà quản lý tài chính, lo ngại stablecoin đó làm suy yếu tiền ngân hàng trung ương.

Sự thay đổi môi trường quản lý tại Washington, với chính quyền thân thiện hơn với tiền mã hóa, đã mở cửa cho các nhà phát hành stablecoin tư nhân. Stablecoin do tập đoàn lớn của Mỹ như Amazon, Meta phát hành, với nguồn lực tài chính mạnh, có thể lấn át các nhà phát hành khác. Việc phát hành stablecoin sẽ tăng quyền lực cho các tập đoàn này, dẫn đến tập trung quyền lực thay vì cạnh tranh.

Các ngân hàng thương mại lớn cũng áp dụng công nghệ mới để tăng hiệu quả hoạt động và mở rộng phạm vi. Việc chuyển tiền gửi ngân hàng thành token số cho phép giao dịch trên blockchain. Không loại trừ khả năng ngân hàng lớn sẽ phát hành stablecoin riêng trong tương lai. Tất cả sẽ làm giảm lợi thế của ngân hàng nhỏ, như ngân hàng khu vực và cộng đồng, đồng thời củng cố quyền lực cho các ông lớn.

Thống trị quốc tế

Stablecoin nhiều khả năng củng cố cấu trúc hiện tại của hệ thống tiền tệ quốc tế. Stablecoin bảo đảm bằng đô la Mỹ có nhu cầu lớn nhất, được sử dụng rộng rãi toàn cầu. Chúng có thể gián tiếp thúc đẩy sự thống trị của đô la trong hệ thống thanh toán toàn cầu, làm suy yếu đối thủ tiềm năng. Ví dụ, Circle—công ty phát hành stablecoin phổ biến thứ hai là USDC—gần như không có nhu cầu với các stablecoin khác neo giá theo euro, yen.

Ngay cả ngân hàng trung ương lớn cũng bị ảnh hưởng. Lo ngại stablecoin bảo đảm bằng đô la dùng trong thanh toán xuyên biên giới đang thúc đẩy Ngân hàng Trung ương Châu Âu phát hành euro số. Hệ thống thanh toán trong khu vực đồng euro vẫn phân mảnh. Chuyển tiền từ ngân hàng Hy Lạp sang ngân hàng Đức là khả thi, nhưng thanh toán tại một quốc gia bằng tiền từ tài khoản ngân hàng quốc gia khác vẫn chưa liền mạch.

Stablecoin là mối đe dọa sống còn với tiền tệ của nền kinh tế nhỏ. Người dân ở vùng đang phát triển có xu hướng tin stablecoin do Amazon, Meta phát hành hơn đồng tiền địa phương vốn lạm phát cao, tỷ giá biến động mạnh. Ngay cả nền kinh tế quản lý tốt, ngân hàng trung ương uy tín, người dân cũng khó cưỡng lại stablecoin thuận tiện cho cả thanh toán nội địa, quốc tế, giá trị neo theo đồng tiền thống trị toàn cầu.

Nhiều bất cập

Tại sao stablecoin phát triển nhanh chóng? Một lý do là chi phí cao, xử lý chậm, quy trình phức tạp, nhiều bất cập vẫn tồn tại trong thanh toán quốc tế, thậm chí nội địa ở nhiều quốc gia. Một số quốc gia cân nhắc phát hành stablecoin riêng để bảo vệ tiền nội địa khỏi nguy cơ bị lấn át bởi stablecoin đô la. Tuy nhiên, cách này khó thành công. Họ nên khắc phục vấn đề trong hệ thống thanh toán nội địa, hợp tác với quốc gia khác để giảm rào cản trong thanh toán quốc tế.

Stablecoin tưởng như an toàn nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Một là khả năng thúc đẩy hoạt động tài chính phi pháp, khiến kiểm soát rửa tiền, tài trợ khủng bố khó khăn hơn. Một rủi ro khác là đe dọa tính toàn vẹn hệ thống thanh toán khi tạo ra nhiều hệ thống riêng biệt do doanh nghiệp tư nhân quản lý.

Giải pháp

Giải pháp rõ ràng: quản lý hiệu quả để giảm rủi ro, tạo không gian cho đổi mới tài chính và đảm bảo cạnh tranh công bằng bằng cách hạn chế tập trung quyền lực kinh tế vào tay một số doanh nghiệp lớn. Internet không biên giới, nên quản lý stablecoin ở cấp quốc gia sẽ không hiệu quả bằng hợp tác giữa các quốc gia.

Đáng tiếc, kết quả này khó đạt được khi hợp tác quốc tế thiếu hụt, mỗi quốc gia đều bảo vệ, thúc đẩy lợi ích riêng. Ngay cả cường quốc kinh tế như Mỹ, khu vực đồng euro cũng xây dựng quy định tiền mã hóa riêng. Dù hợp tác hơn, kinh tế nhỏ vẫn khó có tiếng nói. Các quốc gia này, hệ thống tài chính yếu, năng lực quản lý hạn chế, chịu nhiều rủi ro hơn, có thể phải tuân theo quy định không phù hợp do nước lớn áp đặt.

Stablecoin đang làm nổi bật các bất cập trong hệ thống tài chính hiện tại, cho thấy công nghệ mới có thể giải quyết vấn đề. Tuy nhiên, stablecoin cũng có thể dẫn đến một thế giới tập trung quyền lực hơn. Điều này có thể tạo ra trật tự tài chính mới—không phải nơi đổi mới, cạnh tranh, phân phối quyền lực tài chính công bằng như các nhà tiên phong tiền mã hóa mong muốn, mà là nơi bất ổn gia tăng.

Podcast

Mức độ biến động của tiền số như Bitcoin khiến chúng không thể gia nhập hệ thống ngân hàng truyền thống, trong khi stablecoin lại vươn lên trong cuộc đua trở thành đối tác số phù hợp với tiền pháp định. Dante Disparte—giám đốc chiến lược, chính sách toàn cầu tại Circle, đơn vị phát hành hai stablecoin giao dịch rộng rãi nhất thế giới—cho biết trong podcast rằng stablecoin có thể giúp khắc phục một số bất cập của hệ thống ngân hàng truyền thống.

Tuyên bố miễn trách nhiệm:

1. Bài viết này đăng lại từ [imf]. Mọi quyền tác giả thuộc về tác giả gốc [imf]. Nếu có ý kiến phản đối việc đăng lại, vui lòng liên hệ nhóm Gate Learn để được xử lý kịp thời.
2. Tuyên bố miễn trách nhiệm: Quan điểm, ý kiến trong bài viết này hoàn toàn thuộc về tác giả, không phải lời khuyên đầu tư.
3. Bản dịch sang các ngôn ngữ khác do nhóm Gate Learn thực hiện. Trừ khi có thông báo, việc sao chép, phân phối, đạo văn bài dịch đều bị cấm.