Stablecoins: Hai con đường đến sự ổn định của tiền tệ kỹ thuật số

Stablecoins là điểm tiếp cận của nhiều người với thế giới tiền điện tử – và điều này hoàn toàn có lý do. Chúng cho phép sử dụng tài sản kỹ thuật số mà không cần phải liên tục theo dõi biểu đồ giá hoặc bị hoảng loạn bởi những biến động giá cực đoan. Tuy nhiên, dưới ý tưởng đơn giản bề ngoài này ẩn chứa những khác biệt căn bản về cách hoạt động. USDC và DAI thể hiện hai cách hoàn toàn trái ngược nhau để tạo ra giá trị kỹ thuật số ổn định.

Những điểm khác biệt của Stablecoins là gì?

Chìa khóa để hiểu là câu hỏi đơn giản: Ai kiểm soát sự ổn định? Câu hỏi này dẫn đến hai phương pháp đối lập. Một dựa vào các tổ chức trung ương và dự trữ tài chính truyền thống – đó là con đường của USDC. Con đường còn lại phân quyền kiểm soát cho hàng nghìn người tham gia mạng lưới và sử dụng tiền điện tử làm tài sản thế chấp – đó là con đường của DAI. Cả hai mô hình đều có lý do tồn tại, nhưng hoạt động theo các logic hoàn toàn khác nhau.

USDC: Con đường trung tâm để giữ giá trị

USD Coin (USDC) là một trong những stablecoin nổi tiếng và được sử dụng nhiều nhất trên toàn thế giới. Từ tháng 9 năm 2018, USDC phản ánh tỷ lệ 1:1 với đô la Mỹ – mỗi USDC tương đương chính xác một đô la.

Mô hình tin cậy

USDC hoạt động theo phương pháp dựa trên niềm tin truyền thống. Với mỗi token phát hành ra, sẽ có tài sản thực được dự trữ – chủ yếu là trái phiếu chính phủ Mỹ (Treasury Securities) và dự trữ thanh khoản bằng tiền mặt. Tập đoàn Centre, do các ông lớn Circle và Coinbase thành lập, thực hiện các cuộc kiểm toán độc lập định kỳ. Điều này tạo ra sự minh bạch: người dùng biết rõ rằng mỗi USDC đều có một đô la trong dạng trái phiếu chính phủ hoặc dự trữ tiền mặt đứng sau.

Phương pháp này đơn giản và đã chứng minh hiệu quả – hoạt động như một két sắt kỹ thuật số, trong đó người dùng gửi đô la và nhận lại token kỹ thuật số.

Tại sao người dùng chọn USDC?

Stablecoins như USDC mang lại lợi thế quan trọng: có thể giữ tài sản giá trị ổn định trực tiếp trên blockchain, không cần phụ thuộc vào tài khoản ngân hàng. Điều này giúp thực hiện các giao dịch nhanh hơn, rẻ hơn và minh bạch hơn so với chuyển khoản quốc tế truyền thống. Đối với các nhà giao dịch, USDC là lựa chọn lý tưởng để bảo vệ lợi nhuận hoặc chuyển vốn giữa các nền tảng giao dịch – nhanh chóng, không chờ đợi lâu và không phí cao.

DAI: Con đường phi tập trung để giữ giá trị

DAI là đối lập hoàn toàn với USDC. Trong khi USDC dựa vào dự trữ tài chính trung ương, DAI hoạt động theo mô hình hoàn toàn phi tập trung. Token này không do một công ty phát hành, mà do chính người dùng tạo ra trực tiếp.

Mô hình thế chấp

Về cơ bản, DAI hoạt động dựa trên giao thức Maker, dựa trên một hệ thống phức tạp nhưng tinh tế: các vị thế nợ thế chấp (Collateralized Debt Positions - CDPs), còn gọi là “Vaults”. Cách hoạt động đơn giản là: người dùng khóa các loại tiền điện tử như Ethereum (ETH) làm tài sản thế chấp và nhận về DAI mới phát hành.

Hệ thống này được giám sát bởi các Oracles – các nguồn dữ liệu liên tục cập nhật giá thị trường hiện tại và đảm bảo rằng giá trị của tài sản thế chấp đủ để duy trì tỷ lệ ngang giá đô la.

Nguyên tắc vượt thế chấp

Điểm khác biệt lớn ở đây là tiền điện tử có biến động giá mạnh, do đó DAI không thể duy trì tỷ lệ 1:1 như USDC. Thay vào đó, cần phải vượt thế chấp. Cụ thể, muốn có 1000 DAI, người dùng phải gửi tài sản thế chấp có giá trị khoảng 1500 hoặc hơn. Khoảng cách an toàn này giúp hệ thống tránh rủi ro khi thị trường biến động đột ngột. Nếu giá trị tài sản thế chấp giảm quá nhanh, vị thế sẽ tự động bị thanh lý.

Quản trị phi tập trung

Điểm đặc biệt của DAI là không có người phát hành duy nhất như USDC. Thay vào đó, hệ thống do cộng đồng MakerDAO quản lý. Cộng đồng này quyết định các tham số như loại tài sản thế chấp được phép, phí giao dịch, quản lý rủi ro. Nhờ vậy, DAI thực sự mang tính phi tập trung.

So sánh trực tiếp các stablecoin

Sự khác biệt giữa USDC và DAI là căn bản:

USDC: Phát hành trung ương, dựa trên dự trữ đô la, minh bạch cao qua các cuộc kiểm toán độc lập, dễ hiểu, nhưng phụ thuộc vào niềm tin vào Circle và Coinbase.

DAI: Phi tập trung qua giao thức Maker, vượt thế chấp bằng tiền điện tử, quyền kiểm soát thuộc về cộng đồng, phức tạp hơn về kỹ thuật, ít phụ thuộc vào các tổ chức đơn lẻ.

Cả hai đều phục vụ mục đích của mình – lựa chọn phụ thuộc vào ưu tiên cá nhân. Ai thích sự đơn giản tối đa và tin tưởng vào các tổ chức thì chọn USDC. Ai trân trọng phi tập trung và độc lập khỏi các tổ chức tài chính thì có thể dùng DAI.

Các stablecoin khác và mô hình thay thế

Ngoài USDC và DAI, còn có các stablecoin khác với các phương pháp tiếp cận đa dạng.

Stablecoin thuật toán – Thử nghiệm rủi ro

Stablecoin thuật toán cố gắng duy trì ổn định mà không cần dự trữ đầy đủ. Chúng dùng hợp đồng thông minh để tự động cân bằng cung cầu. Một ví dụ nổi tiếng là UST của Terra – hệ thống này đã sụp đổ ngoạn mục vào năm 2022. Nguyên nhân là: không có dự trữ thực làm lớp bảo vệ, các hệ thống thuật toán dễ bị phá vỡ khi niềm tin thị trường suy giảm. UST đã cho thấy giới hạn của toán học thuần túy trong lĩnh vực tài chính.

Mô hình lai – Con đường trung dung

Stablecoin lai như FRAX cố gắng kết hợp ưu điểm của hai phương pháp: một phần được bảo đảm bằng các tài sản ổn định như USDC, phần còn lại được duy trì ổn định bằng thuật toán. Mục đích là kết hợp độ ổn định của stablecoin trung tâm với tính linh hoạt của hệ thống phi tập trung – tuy nhiên, đi kèm với kiểm soát chặt chẽ hơn của pháp luật.

Tóm tắt về stablecoin

Stablecoins là thành phần then chốt của thị trường tiền điện tử. Chúng cung cấp sự ổn định, cho phép giao dịch nhanh hơn và giảm phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng truyền thống. Tuy nhiên, không phải stablecoin nào cũng giống nhau:

• Mô hình trung ương, dự trữ (như USDC): minh bạch tối đa, an toàn, nhưng dựa vào niềm tin vào các tổ chức.
• Mô hình phi tập trung, có thế chấp (như DAI): mang lại tính phi tập trung thực sự, nhưng đòi hỏi vượt thế chấp và hiểu biết kỹ thuật.
• Mô hình hoàn toàn thuật toán: đã chứng minh là quá rủi ro – như Terra năm 2022 đã minh chứng rõ ràng.

Người dùng stablecoin hoặc có ý định sử dụng cần hiểu rõ mô hình hoạt động của token mình chọn. Bởi vì cách thức hoạt động quyết định rủi ro – và mức độ an toàn, độ tin cậy của “ổn định” đó thực sự như thế nào.

Lưu ý rủi ro: Tiền điện tử và tài sản kỹ thuật số tiềm ẩn rủi ro lớn. Stablecoin cũng không hoàn toàn không rủi ro – phụ thuộc vào dự trữ hoặc cơ chế phi tập trung để duy trì ổn định. Trước khi sử dụng vốn của mình, cần hiểu rõ các rủi ro và tìm kiếm tư vấn chuyên nghiệp khi cần thiết.